Opinie

Onze journalistieke vragen dragen bij aan een goed debat

Journalistiek Journalistiek is maatschappelijke betrokkenheid die zich vertaalt in vragen – en dús in kritische afstand, reageert NRC-hoofdredacteur .
Amsterdam, 1967. Na het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog, tussen Israël en diverse Arabische landen, brachten de kranten extra edities uit.
Amsterdam, 1967. Na het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog, tussen Israël en diverse Arabische landen, brachten de kranten extra edities uit. Fotocollectief Anefo

Even dacht ik: je kunt wel zien dat Alexander Klöpping, die in zijn jonge jaren een innovatieve digitale kiosk opzette, nooit een redactie heeft geleid die zelf journalistiek maakt. Hij wil dat de hoofdredacteur verslaggevers voorschrijft welke kritische vraag ze bij „élke persconferentie” moeten stellen. Ik denk: gelukkig werkt het niet zo.

Kijk voor het plezier nog eens na hoe onze politiek redacteur Lamyae Aharouay op een recente persconferentie premier Rutte en minister De Jonge zo vasthoudend ondervroeg dat de heren van schrik eensgezind de armen kruisten – het zag er komisch synchroon uit.

Aharouay wilde weten waarom de bewindslieden niet meteen het OMT-advies vrijgaven waarop zij hun besluiten baseerden. Wilden ze soms kritische vragen vermijden?

Het is een terechte vraag, en het goede nieuws is: deze redacteur had mij niet nodig voor haar verontwaardiging. Ze vertelde er later over in de podcast Haagse Zaken. Een aanrader voor wie wil weten hoe het er op de NRC-redactie aan toegaat.

Volgzaamheid is wel het laatste waarvan je deze redacteuren kunt betichten. Dat is juist meer iets uit de tijd van de verzuiling waarnaar Klöpping terugverlangt.

Lees ook het artikel van Alexander Klöpping waarop René Moerland reageert: Laat de actiejournalistiek niet over aan boulevardkranten

Onderzoek alles

Ik spreek vooral redacteuren die debatteren, elkaar corrigeren, aanvullen en samen zoeken. Resultaat: je snapt het beter. En misschien word je ook wel bozer, maar dat mag je dan zelf bepalen. Maar het zou flauw zijn voorbij te gaan aan het bredere punt dat Klöpping maakt. Het klinkt verfrissend: kranten moeten meer actie voeren, met de hoofdredacteur als woordvoerder. Dat is weer eens wat anders dan wat ik doorgaans van lezers hoor. Laat óók de andere kant zien, zeggen die. Blijf open. Onderzoek alles. Blijf kritisch, houd afstand. Actie voeren is blik vernauwen.

Meestal is ‘activisme’ dus een verwijt.

Er zijn wel eens lezers die me extremer, bozer of ‘activistischer’ willen. Vaak willen ze dan vooral hun eigen woede terughoren. De boodschap krijg ik er al gratis bij. Klöpping weet trouwens ook al wat ik moet zeggen als ik straks eindelijk de vinger hef, valt me op.

Maar ik zie het punt. Je mag van ons verwachten dat we duidelijk zijn over wat we belangrijk vinden. Ja, daarom schrijven we zo vaak over de toestand in de zorg, de haperende vaccinatiebereidheid, de achterblijvende regie om snel meer testcapaciteit en nieuwe vaccinaties beschikbaar te hebben.

In de commentaren kun je ook teruglezen wat we daar als krant van vinden. Het virus heeft geen enkel land aan een touwtje, maar we zijn kritisch over de rol die het kabinet speelt in het organiseren van maatschappelijke veerkracht. Het ontbreekt aan een strategie voor de langere termijn.

Na het IPCC-rapport schreef ik eerder dit jaar dat de term klimaatcrisis eigenlijk een understatement is. Die suggereert iets van voorbijgaande aard. In werkelijkheid zijn we aanbeland in een tijdperk van een nieuw instabiel leefklimaat op de aarde, voor mens, plant en dier. Iedereen moet zich daartoe verhouden, ongeacht je overtuiging of je belang. In de politiek en het bedrijfsleven net zo goed als in ieders individuele bestaan.

Dieper graven

Journalistiek kunnen we dan niet volstaan met uitroepen hoe erg de vooruitzichten zijn. Daarmee creëer je stemming maar verlies je het zicht op de dilemma’s en de misstanden van morgen. Wat heb je aan windmolens als datacentra van techbedrijven al hun capaciteit opeisen? Wat betekent het akkoord over de bomenkap in Glasgow nu echt?

Journalistiek is maatschappelijke betrokkenheid die zich vertaalt in vragen, en dús in kritische afstand. Bij grote onderwerpen als corona en klimaat is dat des te dringender.

Bovendien, dieper graven betekent meer vinden. En iets vinden gaat nu eenmaal vooraf aan ergens iets van vinden. Dat is ons kompas, onze ‘actie’.

Zo willen wij bijdragen aan een goed en pluriform publiek debat, met goed onderbouwde meningen. Ik hoop dat Klöpping er ook af en toe de krant op naleest.