Dansvliegen geven cadeaus

Dansvliegen trekken geen lootjes maar delen wel uit. Velen maken zelfs mooie surprises, ziet .
Zwartvoetdansvlieg Empis nigritarsis
Zwartvoetdansvlieg Empis nigritarsis Foto Pieter van Breugel

Voor die kleine voetbalster wordt een bal van papier-maché gemaakt met daarin een verrassing. En als je te jong bent voor je eigen mobieltje, krijg je een ander cadeau verpakt in een telefoon van karton. Heel leuk. Maar kinderspel. De creatiefste surprises vind je toch tussen volwassenen onderling, vooral bij de familie Empididae, oftewel dansvliegen.

Dansvliegen zijn langwerpige vliegen met een steeksnuit die ze gebruiken om andere insecten leeg te zuigen. Ze komen samen om elkaar cadeautjes te geven. Dat doen ze zonder lootjes trekken. Vaak zijn het groepjes mannen die ieder een prooi hebben gevangen – een mug of andere vlieg, soms een soortgenoot – en samen zigzaggend dansen in de hoop dat een vrouw een van hen uitkiest om mee te paren. Het draait dus weer eens om seks. Die vrouwen jagen zelf niet en zijn in principe afhankelijk van een geschonken eiwitrijke maaltijd om hun eieren te laten rijpen. Gewoon een dikke vlieg aanbieden is dan heel aardig, maar je kunt ook een beetje meer moeite doen, bijvoorbeeld door het cadeau in te pakken. Sommige soorten gebruiken daar zijde voor, die ze zelf spinnen met hun voorpoten. Andere produceren zelfs ballonnen.

Het feit dat veel vrouwen binnen de familie Empididae afhankelijk zijn van mannen voor hun maaltje, maakt dat het niet altijd de heren zijn die dansgroepen vormen. Soms concurreren vrouwen onderling en doen ze hun best er zo groot mogelijk uit te zien, want dat is een teken dat ze barstensvol rijpe eieren zitten die klaar zijn om bevrucht te worden door een gelukkige vrijer. Nu is de vrouw zelf het cadeau. En hoe groter het pak, hoe groter de begerigheid. Er zijn vrouwelijke dansvliegen met opblaasbare zakjes aan de zijkanten van hun lijf en brede, veerachtige poten, waardoor ze nog veel groter lijken. Ook als ze helemaal geen rijpe eieren hebben. Gefopt. Surprise.

Maar het zijn niet alleen dames die de boel bedotten. Sommige mannen geven gerust een tweedehandsje: een prooi die is leeggezogen door een eerdere minnares. Alsof je een kersenbonbondoosje krijgt met alleen maar wikkeltjes. En het kan nog erger. De eerdergenoemde zijde en ballonnen kunnen verpakkingsmateriaal zijn van een sappige prooi, maar soms is het geschenk niet meer dan een uitgedroogd vervelletje. Die ballonnen zelf kunnen dan wel weer ware kunstwerkjes zijn; hele boeketten of kettingen van kleinere ballonnetjes. Totaal zinloze cadeaus, maar mooi om naar te kijken. Ook in zijde verpakt zaadpluis van wilg of bloemblaadjes zijn favoriete cadeaus. Terwijl zij het geschenk met enige moeite uitpakt, pakt hij haar.

Bij deze soorten dansvliegen zijn de vrouwen onafhankelijk geworden. Ze hebben de mogelijkheid ontwikkeld hun eieren ook te laten rijpen zonder proteïnerijke maaltijd. Het geven van cadeautjes is niet meer dan een ritueel.

Bij mensen is het maken van surprises natuurlijk ook een ritueel. Als het goed is, duurt het een tijdje voor die raadselachtige, ingewikkelde verpakking geopend of uit elkaar gehaald is. Hoe langer dat duurt, hoe meer spanning er wordt opgebouwd en hoe groter het genot van de gever.