Blijven de energieprijzen voorlopig zo hoog?

Energieprijzen De komende maanden gaan voor veel huishoudens nieuwe energiecontracten in. Pas dan gaan veel mensen meer voor gas en elektra betalen. Blijven die tarieven zo hoog?

Een werknemer loopt onder de pijpleiding door van Gazprom in het Lensk-district van de republiek Sakha in Rusland.
Een werknemer loopt onder de pijpleiding door van Gazprom in het Lensk-district van de republiek Sakha in Rusland. Foto Andrey Rudakov/Bloomberg

Geen Tweede Kamerlid kan in een debat over koopkracht nog om de energieprijzen heen. De hoge gas-, stroom- en benzineprijzen gaan meer en meer pijn doen. „De energierekening breekt record na record”, zei Stephan van Baarle van Denk afgelopen woensdag. SP’er Bart van Kent sprak van een „torenhoge energierekening”, terwijl Léon de Jong (PVV) klaagde over „onbetaalbare” autoritjes door „de torenhoge benzineprijzen”.

Tanken is met een adviesprijs van 2,10 euro per liter (benzine) nu al duur, maar van een hogere energierekening krijgen veel mensen pas de komende weken of maanden last. De nieuwe tarieven voor gas en elektra worden in rekening gebracht op het moment dat het nieuwe contract ingaat, en dat geldt de komende drie maanden voor ongeveer een derde van de huishoudens.

Vier vragen over de hogere tarieven van energie.

1Is duidelijk hoeveel meer we volgend jaar aan energie kwijt zijn?

Ja, de grootste drie energiebedrijven van Nederland, goed voor 7,5 miljoen klanten, hebben inmiddels hun tariefsverhoging voor komend jaar bekendgemaakt. Essent en Eneco denken de gemiddelde verbruiker maandelijks 17,50 euro meer te berekenen, terwijl Vattenfall op ruim 25 euro uitkomt.

Dat klinkt als een eenvoudige doorrekening. Maar dat is het niet. Want wat is gemiddeld verbruik? Vattenfall en Eneco zien hun klanten gemiddeld per jaar 1.200 kuub gas en 2.250 kilowattuur elektriciteit afnemen. Klanten van Essent douchen wellicht langer of hebben minder zonnepanelen, want dat bedrijf ziet zijn klanten gemiddeld 1.400 kuub gas en 3.000 kilowattuur stroom verbruiken.

Om het nog complexer te maken: Eneco vergelijkt zijn nieuwe tarieven met juli 2021, toen de energie al wat duurder aan het worden was. In vergelijking met januari 2021 komt de prijs 28 euro per maand hoger uit.

Volgens Tomas Bleker van vergelijkingssite Pricewise wordt vergelijken steeds lastiger. Sommige leveranciers veranderen hun tarieven tussentijds, andere hanteren weer verschillende prijzen voor bestaande en nieuwe klanten. Met de nu bekendgemaakte tarieven komt Pricewise bij de grootste bedrijven uit op een stijging van 19 euro (Essent) tot 28 euro (Vattenfall) per maand. Pricewise, dat uitgaat van een iets hoger gemiddeld verbruik, verwacht dat de tarieven in het tweede kwartaal – normaal gesproken naar beneden – worden bijgesteld.

Positief is dat klanten weer uit meer aanbiedingen kunnen kiezen. In oktober, op het hoogtepunt van de eerste gascrisis, trokken energiebedrijven massaal hun voorstellen in. „Van wereldschokkende aanbiedingen is nog geen sprake”, zegt Bleker, „maar je ziet langzaamaan bedrijven terugkomen. Er worden ook weer cash backs [kortingen op termijn] aangeboden. Bedrijven lijken hun positie weer een beetje te hebben gevonden.”

2 De gemiddelde rekening lijkt bijna een kwart hoger uit te vallen. Maar gas is toch zesmaal duurder geworden?

Bij de gepubliceerde tariefstijgingen is de verlaging van de energiebelasting al meegenomen. In oktober maakte het kabinet bekend iedereen te compenseren voor de stijgende kosten. In de praktijk levert dit het gemiddelde huishouden zo’n 35 euro per maand op. Belastingen en kosten van het netbeheer vormen een substantieel deel van de rekening.

Ook van belang is dat niet al het aangekochte gas in de praktijk zesmaal duurder is geworden. Media hanteren vaak de prijs van gas dat contractueel de eerstvolgende maand wordt geleverd. Die prijs bedroeg vrijdag ruim 91 euro per megawattuur, tegen 15 euro in december 2020. Wie nu gas koopt dat pas komend voorjaar wordt geleverd, betaalt 47 euro. Ook hoger dan vorig jaar, maar geen verzesvoudiging.

„Er is een heel duidelijke prijscurve”, zegt Wilko Schuijff, bij Eneco verantwoordelijk voor de energie-inkoop. „Je kunt ervoor kiezen een drie jaar durend contract aan te bieden en dan kost ons het gas aan het eind van de looptijd nog maar 24 euro.” Van het hogere tarief voor de korte termijn en het lagere tarief voor later wordt dan in zo’n contract het gemiddelde genomen.

Op de Nederlandse markt worden vaste en variabele contracten aangeboden. „Variabel of vast zegt niets over de prijs, maar of de looptijd tevoren vaststaat”, zegt Schuijff. Voor de inkoop maakt dat een groot verschil. „Voor mensen met een vast contract, bijvoorbeeld voor een jaar, worden gas en stroom direct ingekocht. Voor de mensen met een variabel contact, meer dan de helft bij Eneco, hanteren we een inkoopstrategie waarbij veel meer gespreid wordt ingekocht. En dat dempt de prijs.”

Die prijscurve – gas dat later wordt geleverd is veel minder duur – speelde volgens Schuijff ook een rol bij de overname van de klanten van Welkom Energie dat eind oktober failliet ging. Eneco kreeg toen vanwege de hoge tarieven veel kritiek van de mensen die verplicht klant werden. „Er is toen voor gekozen een tarief voor vier maanden aan te bieden, en dan betaal je de bulk van de huidige prijsstijging”, zegt Schuijff. Gevolg was dat bijvoorbeeld de stroomprijs voor die mensen bijna tweemaal zo hoog was als het nu bekendgemaakte tarief (per kilowattuur) voor een heel jaar. „Maar dan krijgt de klant wel na vier maanden een tarief aangeboden dat voor hem hopelijk lager uitvalt.”

3Blijven de energietarieven voorlopig zo hoog?

Na de piek in oktober zijn de gasprijzen licht gedaald, maar de afgelopen twee weken ligt het niveau weer boven de 90 euro. Dat heeft vooral met Nord Stream 2 te maken. Rusland en staatsbedrijf Gazprom doen er, tot nog toe tevergeefs, alles aan om deze pijpleiding naar Duitsland snel in gebruik te nemen.

„Twee weken geleden bepaalde de Duitse toezichthouder dat Gazprom eerst een dochterbedrijf in Duitsland moet oprichten, voordat de pijpleiding operationeel mag worden”, zegt energiespecialist Hans van Cleef van ABN Amro. „Toen werd voor iedereen wel duidelijk dat Nord Stream 2 deze winter niet meer wordt ingezet.”

Deze week maakte de Russische gasleverancier een flinke stijging van winst en omzet bekend over het derde kwartaal. Tegelijkertijd bleek dat de leveranties aan Europa licht waren afgenomen. „Gazprom houdt zich aan de bestaande contracten, maar levert niet meer dan dat”, zegt Van Cleef. „En dat merken we, omdat Europese landen weinig contracten met een lange looptijd hebben gesloten.”

Ook aan de andere oorzaken van de hoge prijs verandert voorlopig even niets. In het voorjaar zijn door het relatief koude weer minder gasvoorraden aangelegd. Verder gaat veel van het vloeibare gas aan Europa voorbij, door de hoge vraag in Azië.

De recordprijzen op de CO2-markt spelen ook een rol. Grote bedrijven in de Europese Unie moeten over rechten beschikken om broeikasgassen uit te mogen stoten. Op dit moment kosten die emissierechten bijna 80 euro. In maart vorig jaar, toen de Covid-pandemie in Europa uitbrak, lag de prijs nog op 16 euro. Ook de consument krijgt de hogere emissierechten op zijn bord. Zowel gas als stroom (veelal opgewekt door gas) wordt hierdoor duurder.

Vooral het recente nieuws dat de nieuwe Duitse regeringscoalitie een minimumprijs voor CO2 overweegt, zou de prijs opgedreven hebben. „Dit soort berichten zorgt direct voor extra marktspeculatie”, zegt Van Cleef. „Verder was de prijs al gestegen door de hoge gasprijzen. Die zorgen ervoor dat er meer steenkool wordt ingezet voor de stroomproductie. En vanwege de hoge uitstoot van steenkool vergroot dat de vraag naar CO2-rechten.”

4Waarom daalt dan wel de olieprijs?

Het was sinds de uitbraak van Covid-19 niet meer voorgekomen, maar vorige week daalde de olieprijs op één dag met 13 procent. Op die dag deed Covid-variant Omikron zijn publieke intrede. „Lockdowns en minder vliegverkeer leiden op termijn tot minder vraag naar olie. Daar speculeert de markt op. Bij gas zie je die beweging veel minder”, zegt Van Cleef. „Of je nu thuis werkt of op kantoor, de kachel brandt.”

Tekenend voor het zelfvertrouwen van de olieproducerende landen: de OPEC besloot donderdag samen met Rusland een voorgenomen productiestijging gewoon door te voeren. Aan het eind van de dag was de olieprijs desondanks hoger, maar nog lang niet op het niveau van begin vorige week.

De Amerikaanse president Biden toonde vorige maand ongewild aan dat alleen Covid-19 in staat lijkt de olieprijs snel te laten dalen. Samen met andere landen besloot hij vanwege de hoge prijs de strategische olievoorraden aan te spreken om de prijs te drukken. „Dat ging in totaal om slechts 72 miljoen vaten, flink minder dan de wereld dagelijks verbruikt”, zegt Van Cleef.

Hij vindt het illustratief voor de huidige situatie dat de Amerikaanse olie-industrie zelf te weinig investeert om de eigen productie te kunnen verhogen. „Het Internationale Energieagentschap constateerde eerder dat de achterblijvende investeringen van de fossiele industrie passen in het 1,5-gradenscenario van Parijs. Dat is natuurlijk mooi, maar de markt ziet dat als een risico dat het aanbod achter gaat blijven. De investeringen in duurzame energie zouden driemaal hoger moeten zijn om voor voldoende groene alternatieven te zorgen.”