Merkel zwaait af met jeugdsentiment

Afscheid Angela Merkel Met een ‘grote taptoe’ nam het Duitse leger donderdag afscheid van de bondskanselier, die bij deze gelegenheid het belang van feiten benadrukte.

Angela Merkel tijdens de grote taptoe van de Bundeswehr, bij het ministerie van Defensie in Berlijn.
Angela Merkel tijdens de grote taptoe van de Bundeswehr, bij het ministerie van Defensie in Berlijn. Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Gezeten in een leren fauteuil in een gure wind werd Angela Merkel donderdagavond uitgeleide gedaan door het Duitse leger met een zogenaamde „Grosser Zapfenstreich”, een grote taptoe. In het bijzijn van 52 ministers uit de vier kabinetten-Merkel en een handjevol andere prominenten speelden de blazers van de Bundeswehr drie door Merkel uitgezochte liederen. Merkel kleumde zichtbaar in haar winterjas, de ogen toegeknepen tegen de wind en de rook van de fakkels.

„Het is een highlight uit mijn jeugd”, zei Merkel donderdagmiddag over het eerste nummer, Nina Hagens Du hast den Farbfilm vergessen. „En bovendien speelt het zich af in de regio die tot voor kort mijn kiesdistrict was” – op de Hiddensee namelijk, een eiland in de Oostzee. Bovendien bleek donderdagavond dat Nina Hagens schlager over een vakantie in de DDR zich uitstekend leent voor de vertolking door een blaasorkest. Daarna speelde de harmonie de Duitse klassieker Für mich soll’s rote Rosen regnen, van Hildegard Knef, en tot slot de koraal Grosser Gott, wir loben dich.

Signaal dat het bedtijd is

Net als in het Nederlands is een Zapfenstreich letterlijk het dichtdoen van de tap, een signaal dat het bedtijd is. Met deze ‘grote taptoe’ neemt de Bundeswehr van alle kanseliers afscheid, en van de ministers van Defensie bovendien. In 2005 liet Gerhard Schröder zich uitzwaaien met de muziek van Frank Sinatra’s My Way. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen, tussen 2013 en 2019 minister van Defensie, wenste bij haar afscheid Wind of Change van de Scorpions te horen.

Militairen houden fakkels vast bij de bijeenkomst Foto Fabrizio Bensch

Voor aanvang van het muzikale gedeelte van de avond sprak Merkel kort het publiek toe. Ze wees op de moeilijke beslissingen die ze tot op het laatste moment van haar kanselierschap moest nemen – donderdag kondigde Merkel strenge coronamaatregelen aan die vooral ongevaccineerden treffen. Merkel vroeg aandacht voor de zware periode die artsen en verpleegkundigen in Duitsland doormaken.

In een van haar laatste speeches als Bundeskanzlerin zocht Merkel naar het midden tussen fermheid en tolerantie. „Democratie leeft van solidariteit en vertrouwen, ook van vertrouwen in feiten. Daar waar feiten worden geloochend, moet luid tegenspraak klinken”, zei Merkel. Ze moedigde iedereen aan „de wereld steeds ook door de ogen van de ander te bekijken”. Opvolger Olaf Scholz wenste ze „het beste, veel succes en een gelukkige hand”.

Derde Rijk

Op 13 oktober vond de laatste grote taptoe plaats, toen ter ere van de ongeveer negentigduizend veteranen van de Afghanistan-missie. Daarop klonk toen veel kritiek op sociale media: marcherende militairen met fakkels, stalen helmen, geweren, glimmende laarzen en vaantjes met de Duitse adelaar herinnerden veel kijkers aan taferelen uit het Derde Rijk. Historici wezen erop dat de taptoe in deze vorm een Pruisisch gebruik is uit de zestiende eeuw, en dus niet per se bij nazi-Duitsland hoort. Waarom de uitrusting van de bataljons die van pakweg een eeuw geleden is, konden echter ook de historici niet verklaren.

Lees ook dit stuk over het kanselierschap van Angela Merkel: Hoe Merkel Merkel werd