IC-hoofd Armand Girbes: ‘Leg de Covidpatiënten bij elkaar’

Coronazorg IC-hoofd Armand Girbes pleit voor de oprichting van een covidziekenhuis. Lost dat problemen op of verschuift het die alleen?

Het Enfermera Isabel Zendal-noodhospitaal in Madrid, waar uitsluitend covidpatiënten werden verpleegd.
Het Enfermera Isabel Zendal-noodhospitaal in Madrid, waar uitsluitend covidpatiënten werden verpleegd. Foto by OSCAR DEL POZO / AFP

Er liggen nu zo’n zeshonderd patiënten met Covid-19 op de IC’s in Nederland. En dat aantal, zegt Armand Girbes, verstoort de zorg totaal. „Twee maanden geleden hadden ze in Nijmegen vier of vijf patiënten met Covid. Het halve hartchirurgische programma werd daar stopgezet. Dan denk ik: kan dat niet beter worden georganiseerd?”

Girbes, hoofd intensive care van het Amsterdam UMC, pleit ervoor dat covidpatiënten op één of enkele plekken worden samengebracht, zoals dat vroeger met tuberculosepatiënten gebeurde. Dat is hard nodig, vindt hij. „We hadden al een krap systeem”, zegt Girbes, „met weinig extra bedden. Nu is er een ziekte bijgekomen. Een die heel besmettelijk is, met grote aantallen patiënten. Dan moet je je afvragen of het systeem wel op die situatie is toegerust.”

Girbes staat bekend om zijn radicale ideeën en uitgesproken meningen. Hij maakt zich al langer boos over de „focus” op de zorg voor coronapatiënten. In Het Paroolvergeleek Girbes de covidzorg met een koekoeksjong. „Die gaat in een nest zitten, groeit, en gooit alle andere vogeltjes eruit.”

Zijn plan om coronapatiënten niet langer over Nederland te spreiden, opperde Girbes al in april vorig jaar. Vorige maand besloot het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dat idee serieus te bekijken. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg sprak met drie regio’s en concludeerde dat ziekenhuizen er geen oplossing in zien: er zijn twijfels over de beschikbaarheid van personeel, en wie gaat al die patiënten heen en weer rijden?

Maar het plan is niet van de baan. Demissionair minister Hugo de Jonge (CDA) zei donderdag in het Kamerdebat dat hij „heil” ziet in concentratie van de covidzorg. De Kamer nam een CDA-motie aan, de partij wil „pilots” om te toetsen of concentratie zinvol is. De minister wil het nog deze winter „op één, twee of drie plekken uitproberen”.

Cirque du Soleil

Op zijn werkkamer licht Armand Girbes zijn versie van het voorstel toe. Een plan waarvan hij zelf misschien ook niet alle consequenties overziet, zegt hij. Hij wil het graag kwijt, want zijn verhaal legt volgens hem óók bloot dat weinig is gebeurd om problemen aan te pakken. „We hebben anderhalf jaar de tijd gehad. Maar voor verpleegkundigen bijvoorbeeld, is niets structureels gebeurd.”

Op de verschillende intensive cares is tussen 5 en 20 procent van de verpleegkundigen afgelopen anderhalf jaar vertrokken. Volgens Girbes is dat vertrek vaak terug te voeren op een gebrek aan waardering. „Het salaris van een beginnend manager ligt honderden euro’s hoger dan dat van een beginnend verpleegkundige.” Verpleegkundigen hebben niet vanzelfsprekend recht op een parkeerplek en moeten voor die plek soms fors betalen. Als zij een vroege dienst hebben, dan is er geen opvang voor hun kinderen.

Girbes neemt Cirque du Soleil als voorbeeld. „Oprichter Guy Laliberté gaat uit van een supereenvoudig principe. Die zegt tegen een artiest: ik wil dat je tweehonderd dagen per jaar optreedt. Jij hoeft alleen jouw kunstje te doen. Al het andere regel ik. Mensen die iets heel goed kunnen, die moet je optimaal faciliteren.”

In het covidziekenhuis zouden verpleegkundigen twaalf uur per dag werken

Girbes denkt dat covidzorg door concentratie efficiënter wordt. Dan kan het salaris voor het personeel omhoog. Verpleegkundigen zorgen nu vaak voor één of twee patiënten. In een covidziekenhuis moet dat anders. Girbes: „Dan komt eerst de wasverpleegkundige, die wast je billen, dan komt de volgende, die deelt de medicijnen uit.” Er komen wasteams, draaiteams, een team dat transportkarren schrobt. „Als je zo werkt, hoeft niet iedereen superdeskundig te zijn. Mensen die alleen beademde patiënten draaien in bed – dat hoeven geen IC-verpleegkundigen te zijn.”

Girbes gaat in één adem door. Het personeel in covidziekenhuizen gaat lange dagen maken, van twaalf uur. „Dan heb je niet drie, maar slechts twee keer een overdracht tussen het personeel.”

Maar wie wil zo werken? Wie wil dag in dag uit één taak uitvoeren? Girbes: „Het is minder inspirerend werk, omdat je niet voor één patiënt kunt zorgen.” En ja, alleen voor covidpatiënten zorgen, is saai, zegt hij, „ze liggen op hun buik, en dan worden ze een beetje kortademig en dan moet je even wat wegzuigen.”

Maar ze zijn er, zegt hij, mensen die dit willen doen. „Je moet er alleen wat tegenover stellen. Ik heb er met veel verpleegkundigen over gesproken. Dan zeggen ze: Armand, als dit voor een half jaar is en ik krijg dubbel betaald: dan ben ik je man of je vrouw.”

Belemmeringen

Waarom is een dergelijk ziekenhuis er in Nederland nog niet? Girbes zegt dat er in Spanje goeie ervaringen zijn met een covidziekenhuis in Madrid.

Je hoeft ook niet alle covidzorg in één ziekenhuis onder te brengen, zegt Girbes, je kunt ook ziekenhuizen aanwijzen waar juist géén covidpatiënten terechtkomen. Hij hoort daarnaast vooral belemmeringen die er nu ook al zijn: te weinig personeel, te weinig ambulancecapaciteit. Wellicht, denkt Girbes, vrezen ziekenhuizen dat ze door dit plan specialisten en verpleegkundigen kwijtraken, net als geld voor extra IC-capaciteit.

Bestuursvoorzitter Rob Dillmann van het Isala-ziekenhuis in Zwolle spreekt dat tegen. „Ziekenhuizen hebben afgesproken dat ze niet concurreren bij covidzorg. Je neemt ook patiënten van elkaar over.” Dillmann heeft wel andere bezwaren. „Het grootste probleem is het tekort aan verpleegkundigen. Dat los je niet zomaar op met centraliseren. Je kunt ook in de ziekenhuizen zelf met buddies werken, die IC-verpleegkundigen ondersteunen. Dat gebeurt al.”

Lees ook: Marcel Levi weet wel hoe hij IC-verpleegkundigen zou motiveren

Specialisten verdelen

Er zijn volgens Dillmann ook medische bezwaren. „Covidpatiënten hebben vaak bijkomende ziekten, je hebt specialisten nodig uit het hele ziekenhuis. Nefrologen voor patiënten aan de nierdialyse, hartchirurgen voor hartpatiënten. De vraag is of je die specialisten goed verdeeld krijgt.”

De Vereniging voor Verpleegkundigen en Verzorgenden vindt het verstandig over de toekomst na te denken en voorzitter Rowan Marijnissen wil „concentratie van covidpatiënten zeker niet uitsluiten.” Verpleegkundigen constateerden afgelopen maanden dat grote IC’s efficiënter kunnen werken. „De zorg loopt op die plekken minder snel vast.”

En kan een verpleegkundige twaalf uur achtereen werken? „We hebben in eerdere golven allemaal meer gewerkt”, zegt Marijnissen. Ze verwijst naar de hoge uitval onder verpleegkundigen: „Je ziet waar dat toe leidt.”