Analyse

Debat over het heikele thema vaccinatieplicht komt op gang in Europa

Coronavirus Olaf Scholz en Ursula Von der Leyen wijzen op de lage vaccinatiegraad. „Het is een discussie die we moeten voeren.”

EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen over vaccinatieplicht: "Het is een discussie die we moeten voeren.” Foto: Kenzo Tribouillard/AFP
EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen over vaccinatieplicht: "Het is een discussie die we moeten voeren.”

Foto: Kenzo Tribouillard/AFP

Twee toonaangevende politici in Europa hebben een heikel thema op tafel gelegd waar veel landen voor terugschrikken: een vaccinatieplicht tegen Covid-19.

Olaf Scholz, vanaf volgende week bondskanselier van Duitsland, ging het verst. De roep van zijn rivalen om „knallharten” maatregelen beantwoordde de sociaal-democraat met een pleidooi voor een algemene vaccinatieplicht.

Uiteindelijk moet het parlement hierover beslissen, zei hij tegen dagblad Bild, maar er komt nog deze maand een wetsvoorstel en als het aan hem ligt, wordt vaccinatie binnen drie maanden verplicht, zei Scholz. „Het feit dat er zo veel mensen zijn die zich niet hebben laten vaccineren, is er de oorzaak van dat we nu als land met een groot probleem zitten. Veel burgers hebben zich laten vaccineren en die moeten nu beperkingen accepteren.”

Woensdag ging EU-commissievoorzitter Ursula Von der Leyen hierop door. Zij onderstreepte dat het aan de lidstaten is om te besluiten of er een vaccinatieplicht komt of niet. Maar: „Een derde van de EU is niet gevaccineerd, dat zijn 115 miljoen mensen, en dat is veel. Niet iedereen kan gevaccineerd worden, zoals kleine kinderen of mensen met speciale aandoeningen, maar de rest wel. En daarom is het volgens mij gepast [...] na te denken over verplichte vaccinatie binnen de EU. […] Het is een discussie die we moeten voeren.”

Niks uitsluiten

Oostenrijk heeft, als eerste EU-land, de stap al gezet. Op 1 februari gaat er een vaccinatieplicht in. Volgens kanselier Alexander Schallenberg is er, met een vaccinatiegraad van 70 procent, geen andere uitweg. Griekenland (68 procent gevacccineerd) kent vanaf 16 januari een vaccinatieplicht voor mensen boven de zestig. Dat is volgens premier Mitsotakis „de prijs die we moeten betalen voor onze gezondheid’’.

In Nederland (77 procent gevaccineerd) is het debat over een eventuele vaccinatieplicht nog niet op gang gekomen. „Dit is niet het moment, maar je kunt ook niks uitsluiten”, zei demissionair premier Mark Rutte (VVD) vorige week er desgevraagd over.

In het coronadebat woensdag in de Tweede Kamer kreeg Kamerlid Mirjam Bikker van coalitiepartij ChristenUnie de vraag van collega Wybren van Haga (Groep Van Haga) of er achter de schermen niet allang plannen in die richting zijn. „Het is niet aan de orde”, reageerde ze. „Vrijheid en eigen verantwoordelijkheid gaan goed samen.”

In de Kamer heerst scepsis over het wetsvoorstel over de invoering van 2G, dat door een groot deel gezien wordt als een indirecte vaccinatieplicht. Immers: voor ongevaccineerden wordt de bewegingsvrijheid een stuk kleiner. Dat voorstel wordt volgende week in de Kamer behandeld.

Specifieke groepen

Komend bondskanselier Scholz, drie maanden geleden nog tegen een vaccinatieplicht, zei woensdag dat hij bij zijn mening zou zijn gebleven als meer mensen zich hadden laten vaccineren. De vaccinatiegraad ligt in Duitsland nu net boven de zeventig procent. Volgens een recente opiniepeiling van RT en ntv zijn ook de Duitse kiezers aan het schuiven. Lange tijd was een meerderheid tegen. Afgelopen week, mede gealarmeerd door de Omikronvariant, zei bijna twee derde van de ondervraagden vóór een algemene vaccinatieplicht te zijn.

Verplichte vaccinatie is niet de keuze van Frankrijk

Olivier Véran minister

In Italië zeggen epidemiologen juist dat een algemene vaccinatieplicht niet direct nodig is omdat zo veel mensen zich al hebben laten vaccineren. De vaccinatiegraad is er 78 procent, in de EU zitten alleen Spanje, Portugal en Denemarken daar boven. Wel wordt vanaf half december de bestaande vaccinatieplicht voor sectoren als de zorg uitgebreid naar het hele onderwijs, de hulpdiensten en het leger.

Ook Frankrijk (77 procent gevaccineerd) blijft, zoals veel andere landen binnen en buiten Europa, vooralsnog bij een vaccinatieplicht voor specifieke groepen, in plaats van een algemene vaccinatieplicht. Minister van Gezondheid Véran zei woensdag: „Verplichte vaccinatie is niet de keuze die Frankrijk heeft gemaakt.” In Spanje zijn het regio’s als Galicië die aandringen op een algemene vaccinatieplicht, maar de regering in Madrid houdt de boot voorlopig af. In Oost-Europese landen ligt de vaccinatiegraad onder de 63 procent.

Boostercampagnes pagina 4-5

Aanvulling: dit bericht is op 2 december om 10:15 uur aangevuld om aan te geven dat ook Denemarken een hogere vaccinatiegraad heeft dan Italië.