Te weinig boosterprikkers? Bij defensie staan er duizend klaar

Vaccinaties Nederland loopt achter met ‘boosteren’. Militairen en studenten kunnen en willen het tekort aan GGD-prikkers opvangen.

Bij de GGD in Rotterdam komen de meeste mensen voor een boosterprik.
Bij de GGD in Rotterdam komen de meeste mensen voor een boosterprik. Foto David van Dam

De rij bij sporthal Schuttersveld in het Rotterdamse Crooswijk is woensdagmiddag lang. Tachtigplussers schuifelen met hun begeleiders en rollators binnen voor hun boosterprik. De drukte wekt de indruk dat coronaminister Hugo de Jonge gelijk heeft als hij zegt dat de Nederlandse boostercampagne „op stoom” komt. Toch geeft de wachtrij een vertekend beeld, zegt Jeroen Alberts, locatiemanager van de GGD. „De locatie is net tien minuten open en oudere mensen komen altijd ruim op tijd. Straks is het wat rustiger.”

Nederland bungelt onderaan de Europese lijstjes als het om het boostertempo gaat. De campagne begon pas half november, sommige andere landen al in september. In Nederland hebben volgens het RIVM bijna 200.000 mensen een boosterprik gehad, ruim 1 procent van de bevolking. België zit op 13 procent van de bevolking en zet momenteel ruim 400.000 boosters per week. In het Verenigd Koninkrijk zijn ruim 17 miljoen extra prikken gezet en is een kwart van de bevolking ‘geboosterd’.

De nood is in Nederland niet minder hoog. Al wekenlang zit het aantal dagelijkse besmettingen rond de 20.000, zijn de ziekenhuizen overvol en lopen de sterftecijfers in de verpleeghuizen op. Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, zei woensdag in de Tweede Kamer dat snel boosteren „snel een sterk effect kan hebben op de instroom van ziekenhuispatiënten die gevaccineerd zijn”. De beschikbaarheid van vaccins is het probleem niet: bij het RIVM liggen zeker zes miljoen vaccins op voorraad voor alle 60-plussers. Het roept de vraag op waarom Nederland niet nu al veel sneller prikt om een nieuwe, zware coronawinter beter door te komen.

Het belangrijkste probleem is een gebrek aan prikkers. De GGD’s hebben al langer moeite om voldoende personeel te vinden in de huidige krappe arbeidsmarkt. Deze week zeiden GGD-medewerkers in NRC dat de organisatie uitgeput dreigt te raken door de vele taken. De organisatie moet op dit moment ook alles op alles zetten om de testcapaciteit verder te verhogen. Nu komt daar ook nog de vraag bij de boostercampagne te versnellen.

De meeste mensen bij de GGD in Rotterdam halen hun boosterprik.

Foto David van Dam

Het tekort roept de vraag op of de GGD’s op tijd met het werven van nieuw prikpersoneel zijn begonnen. De GGD GHOR Nederland, de landelijke koepelorganisatie, wil hierover geen vragen beantwoorden en niet zeggen hoeveel prikkers er momenteel te weinig zijn. In september liet het ministerie van Volksgezondheid weten dat de GGD „paraat” zou staan voor een boostercampagne. De GGD’s zelf hadden niet verwacht dat het boosteren zo snel nodig was, blijkt uit een ‘road map’ die GGD GHOR voor het vierde kwartaal maakte. In dat document, half oktober gepubliceerd, stond nog dat de GGD’s verwachtten dat er de rest van het jaar „minder vaccinatiecapaciteit nodig is” en wordt alleen nog gesproken over voorbereidingen op „een mogelijke boostercampagne”.

Bij de GGD Rotterdam-Rijnmond dachten ze ook nog meer tijd te hebben. „Oorspronkelijk zouden we pas in januari massaal gaan boosteren, dat wordt nu wekelijks door het ministerie versneld”, zegt manager vaccinaties Marco Slegt. Zijn GGD is nu bezig het aantal vaccinatiemedewerkers te verdubbelen van 500 naar ongeveer 1.000. Ook wordt het aantal boosterlocaties deze maand uitgebreid van twee naar vier. In sporthal Schuttersveld worden nu zo’n duizend boosters per dag gezet, Slegt hoopt dit binnen een paar weken te verdubbelen. „Wij voeren de opdracht uit die we krijgen en doen dat zo goed mogelijk.”

Minister De Jonge beloofde afgelopen vrijdag een „boosteroffensief”. Om de GGD’s te ondersteunen is het ministerie van Volksgezondheid een initiatief begonnen om elders extra prikkers te werven. De gesprekken hierover lopen nog, maar navraag leert dat veel partijen die kunnen prikken niet zijn benaderd of niet om een maximale inzet zijn gevraagd.

Lees ook: Veel landen in Afrika zijn nog niet eens voorzien van een eerste prik

Zo heeft Defensie 1.500 militairen beschikbaar, maar hebben de GGD’s nog geen concreet verzoek gedaan voor hulp bij de boostercampagne. Wel gaan vierhonderd militairen de GGD helpen met testen, maar het is dus nog onduidelijk wanneer er militairen zullen gaan prikken. De huisartsen, die eerder in de vaccinatiecampagne meeprikten, zijn door het ministerie niet gevraagd massaal te gaan boosteren. De Landelijke Huisartsenvereniging (LHV) is wel om ondersteuning gevraagd en benadert nu gepensioneerde of individuele huisartsen om te kijken of zij de GGD willen gaan helpen.

Het belangrijkste probleem bij de GGD’s is een gebrek aan prikkers.

De vereniging van studenten geneeskunde, De Geneeskundestudent, is nog niet benaderd door het ministerie. De vereniging vertegenwoordigt bijna 16.000 geneeskundestudenten die zouden kunnen én willen helpen, denkt voorzitter Femke van de Zuidwind. „Als vereniging staan we er zeker voor open om onze achterban te mobiliseren. Ik denk dat veel van de geneeskundestudenten hun steentje willen bijdragen. Dit is ook werk dat zij heel goed kunnen doen.”

Ik denk dat veel van de geneeskundestudenten hun steentje willen bijdragen

Femke van de Zuidwind voorzitter vereniging van studenten geneeskunde

In de Tweede Kamer vroegen veel partijen zich woensdag af waarom het ministerie zich niet eerder en beter op de boostercampagne voorbereidde. PVV-woordvoerder Fleur Agema constateerde dat Nederland „weer achter de feiten aanloopt”, SP’er Maarten Hijink maakte de vergelijking met de eveneens trage start van de vaccinatiecampagne vorig jaar. „Opnieuw is minister De Jonge de Europese hekkensluiter als het gaat om vaccineren.”

Tweede Kamerlid Jan Paternotte (D66) kwam met het voorstel vanaf januari, als volgens de planning de 60-minners aan de beurt zijn, de boostervaccinaties open te stellen met een vrije inloop zonder afspraak. Marco Slegt van de Rotterdamse GGD waarschuwt dat zo’n systeem weleens minder efficiënt kan zijn dan vaak gedacht. „Dan wordt het chaos met enorme hoeveelheden mensen. En vergeet niet dat je ter plekke meer administratie te doen hebt als mensen zonder afspraak komen en het op locatie dus langer duurt.”

Serieus versnellen

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) noemde het in het Kamerdebat „balen” dat Nederland niet eerder met boosteren is begonnen, ook De Jonge „had graag eerder willen beginnen”. Hij beloofde de Kamer de campagne te versnellen. Minister De Jonge beloofde de Kamer woensdag later deze week met een plan te komen de boostercampagne serieus te versnellen. Zijn ministerie verwacht dat deze week circa 700.000 boosters worden gezet, omdat ook veel zorgpersoneel door andere zorgverleners wordt geprikt. In de komende weken moet het prikvolume van de GGD’s worden uitgebreid naar 700.000 per week. Als dat lukt, moet „een zo groot mogelijk deel” van de ouderen en zorgmedewerkers voor de jaarwisseling zijn geboosterd.

De Jonge sprak geen verwachting uit over wanneer alle Nederlanders een booster kunnen hebben gehad. De GGD meldde dinsdag dat dit eind maart het geval kan zijn. Als die planning van de GGD werkelijkheid wordt, gaan Nederlanders optimaal beschermd de lente in plaats van de winter in.

In Crooswijk heeft de 85-jarige Neeltje Sleeuwenhoek uit Ridderkerk haar booster in elk geval gehad. Ze is blij dat ze aan de beurt was, haar tweede prik dateerde al van eind maart. „Het loopt niet vlot.” Voor haar maakt de prik voor nu niet heel veel verschil, ze zit veel thuis. Dat komt ook doordat de drie bridgeclubs waar ze bij zit door de huidige avondlockdown niet kunnen samenkomen. „Als dat straks weer mag, voel ik me met die derde prik toch veiliger.”