Spinoza-expert toch welkom in Portugese Synagoge

Banvloek De geleerde mocht niet naar de synagoge komen vanwege een 365 jaar oude banvloek. De rabbijn die hem weigerde is door het bestuur van de Portugees-Israëlietische Gemeente op de vingers getikt.

De zeventiende eeuwse Portugees-Israëlietische Synagoge van Amsterdam.
De zeventiende eeuwse Portugees-Israëlietische Synagoge van Amsterdam. Foto Berlinda van Dam / Hollandse Hoogte

De Amerikaans-Israëlische geleerde die zondag omdat hij een Spinoza-expert is tot ‘persona non grata’ was verklaard in de Portugese Synagoge in Amsterdam, is daar toch welkom. Onduidelijk is nog of in het synagogecomplex opnames gemaakt mogen worden voor de documentaire over Spinoza, waarvoor de geleerde naar Amsterdam wil komen.

De zeventiende-eeuwse filosoof Spinoza (1632-1677) werd in 1656 met een banvloek uit de sefardisch joodse gemeenschap verstoten. Die banvloek, die ook voor zijn werk geldt, is nooit herroepen.

Lees ook: 365 jaar na dato blijkt Spinoza’s banvloek nog steeds intact

Rabbijn Joseph Serfaty had Spinoza-expert Yitzhak Melamed zondag per brief in harde bewoordingen te verstaan gegeven dat zijn voorgenomen bezoek en het opnemen van de film „over deze ketter” in het synagogecomplex een „onacceptabele aanslag op onze identiteit en ons erfgoed” zou zijn. Met name omdat Melamed zijn „leven heeft gewijd aan de studie van Spinoza’s verboden werk en aan de ontwikkeling van zijn ideeën”.

Melamed is hoogleraar aan de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore. De documentaire over Spinoza wordt gemaakt in opdracht van de Israëlische publieke televisie.

Het bestuur van de Portugees-Israëlietische Gemeente (het College van Parnassim) was niet op de hoogte gesteld en onaangenaam verrast over de brief, die de rabbijn zonder overleg met zijn bestuur heeft verzonden. De brief was zondagavond door Melamed op Facebook geplaatst, waarna er veel reacties van ongeloof, verontwaardiging en hilariteit op kwamen.

Rabbijn gewaarschuwd

„Wij hebben de rabbijn een waarschuwing gegeven”, schrijft het bestuur in een verklaring voor de gemeenteleden die dinsdagavond is uitgegeven. Melamed had de rabbijn ook willen interviewen – dat hij daar niet aan wil meewerken is zijn goed recht, aldus het bestuur.

Lees ook: Bezorg jezelf geen erectie; banvloek werkt fysiek en spiritueel

Ook de opperrabbijn blijkt zondag buiten het bestuur om een afwijzende brief aan Melamed gestuurd te hebben, maar in minder harde termen. „Het rabbinaat heeft excuses gemaakt voor de wijze waarop het de brieven naar buiten heeft gebracht, maar blijft achter de inhoud ervan staan”, schrijft het bestuur.

In een gezamenlijke verklaring laten bestuur en rabbinaat blijken dat de kwestie enigszins gesust is, maar niet helemaal uit de wereld: „Het rabbinaat betreurt de ontstane commotie, maar is van mening dat het Snogecomplex (synagogecomplex) niet de geschikte plaats is voor een documentaire rondom Spinoza en wil niet meewerken aan een interview. Prof. Melamed is, zoals elke bezoeker aan ons complex, welkom ongeacht zijn of haar achtergrond en/of overtuiging.”

Het bestuur belooft „de benodigde energie te leveren” om de samenwerking met de rabbijnen „weer terug te brengen naar het gewenste niveau.”