Opinie

Paula Rego’s vrouw slaapt als een hond op een jas – etensbakje ernaast

Joyce Roodnat heeft zich voorgenomen de nieuwe coronamaatregelen blijmoedig te verdragen. Werk van de Portugees-Britse Paula Rego in het Kunstmuseum helpt daar in ieder geval bij: haar kunst is verpletterend.

Joyce Roodnat

Corona jaagt ons weer de binnenkamer in, althans na vijf uur ’s middags. Mijn chagrijn is op. Ik ga dit blijmoedig verdragen. Ik houd van theater en concert en ik houd van film. Die zijn ’s middags zelden actief – dus dat wordt weer streamen. Best, dan doe ik dat – en zit meteen Isabelle Huppert op haar lip als tierende southern diva, superieur door Ivo van Hove geregisseerd in de klassieker Glazen speelgoed van Tennessee Williams. Genoeg om gelukkig van te worden en het voelt hartstikke live.

Wat voor vijven wél lukt, is even naar een museum ontsnappen, zonodig met werk&laptop in de tas. Ik race bijvoorbeeld naar de overzichtsexpositie van de Portugees-Britse kunstenares Paula Rego. Haar werk was door de jaren heen in allerlei buitenlanden te zien, maar niet hier. Nu wel, in het Kunstmuseum Den Haag. En terecht, ze maakt verpletterende kunst. En ze vult een leegte, dat ook, want ze nagelt aspecten van het leven vast die de beeldende kunst veelal oversloeg, ook al zijn ze essentieel.

Ik noem maar wat: de bevalling. Een oeronderwerp, maar waar is die? De weg naar de bevalling toe zien we wel: sensualiteit en seksualiteit worden gretig afgebeeld. Het vervolg ook: moeders-met-kind tot je er misselijk van wordt. Alleen al op stal en kribbe en baby Jezus leeft de kunst zich al eeuwen uit, onder de verzamelnaam ‘Nativity’. Dat betekent ‘geboorte’? Pardon? Jullie zijn allemaal te laat!

Paula Rego niet, die is op tijd. Haar Nativity (2002) toont Maria in barensnood op schoot bij een gespannen engel annex vroedvrouw die haar helpt de weeën op te vangen. Een loeisterk beeld dat helaas in Den Haag ontbreekt. Maar we kunnen ons troosten, er is ook veel wel.

Paula Rego: ‘Target’ (pastel op paneel, 1995). Foto Particuliere collectie. Courtesy Ivor Braka Limited

Rego’s grandioze pastel Target bijvoorbeeld: een vrouw op haar knieën op een kussen. Ze is bezig haar jurk uit te trekken. Ze provoceert. Of nee, ze levert zich uit. Of allebei. Ik weet het niet. Telkens vermengt Rego angst en provocatie, werk na werk. Ze maakte een reeks met vrouwen als honden, grommend, aandoenlijk, slapend op een oude jas (etensbakje ernaast). Een vriendin mailt me een foto van haar uitgestrekt slapende hond – en ik zie hoe ongenadig Rego hond en vrouw verstrengelt. Nu schiet de Italiaanse schrijfster Elena Ferrante me te binnen, ik herken bij Rego haar personages, vrouwen die zich voegen om dan uit te breken en iedereen te choqueren, boek na boek.

Net zo min als Ferrante is Rego een activiste. Zij zijn kunstenaars die wezenlijk werk maken, onvervaard met zicht op een universele afgrond. Kijk naar Rego’s Abortion Series, over de ellende van illegale abortus. Ze leeft zich niet uit in het bijbehorende geweld. Ze rouwt erover via stevige vrouwen die hun ellende in de muil zien. Ze toont iedereen die haar werk aandurft dat vrouwzijn zwakheid uitsluit. Vrouwen hebben de naam, maar dat kunnen ze zich niet veroorloven.