Mooie, intieme scènes in wegdoezelprogramma De slapelozen

Zap De slapelozen, het nachtradioprogramma van Frits Spits, heeft een televisievariant. Deze week wordt de kijker elke dag getrakteerd op een aflevering over de nachtwakende mens.

Minke Verdonk in De slapelozen.
Minke Verdonk in De slapelozen. Beeld KRO-NCRV

Soms is een mens onbedoeld respectloos. Waarschijnlijk was de middag net te inspannend geweest, had ik me iets te comfortabel voor mijn toestel geïnstalleerd en wellicht was er sprake van een variant op de Pavlov-reactie. Bovendien ben ik, nu ja, een natuurtalent. Toen ik bovenkwam uit mijn sluimer, bleek er een handvol vlagen van de weggeslapen eerste aflevering van De slapelozen tot mij te zijn doorgedrongen. Dat de oermens geen woord voor slapeloosheid had. Een vrouw gaf midden in de nacht haar keuken een grote beurt. Een visser besprak zijn minimalistische slaapschema als hij zeven dagen op zee was.

Gelukkig kreeg ik dinsdag kans op revanche. Deze week wordt elke dag een aflevering van De slapelozen (KRO-NCRV) uitgezonden, een televisievariant op het nachtradioprogramma dat Frits Spits in augustus tussen twee en vier uur maakte over de nachtwakende mens. We zien beelden uit de radiostudio terwijl de camera tussendoor langsgaat bij mensen die in de radioversie slechts te horen waren – dit alles met behoud van de gedempte klanken die bij de nacht horen.

Spits, die niet altijd goed slaapt, had somnologe Sigrid Pillen op bezoek die uitlegde dat ze voor dit nachtoptreden had ‘voorgeslapen’, iets wat dokters wel vaker doen voor hun nachtdiensten. De presentator wilde weten hoe belangrijk de liefde voor het slapen is, waarna Pillen uitlegde dat mensen graag samen slapen en daarvoor zelfs de onvermijdelijke ‘verstoring’ (omdraaien, snurken, uit bed gaan) voor lief nemen: „Alleen slaap je beter, maar samen slaap je fijner.”

Dat konden we van dichtbij zien in een reportage over een jonge vrouw die anderhalf jaar geleden weduwe was geworden. Ze had er nachtelijke paniekaanvallen aan overgehouden. Het programma zette een camera naast haar bed en daar zagen we haar bij nacht en ontij met open ogen op haar rug liggen. Uiteindelijk greep ze dekbed, kussen en telefoon om te verkassen naar de bank in de woonkamer: „Daar zijn meer dingen om naar te kijken.”

Liefdevolle choreografie

Ook Minke Verdonk had de camera’s van De slapelozen in haar slaapkamer toegelaten. Zij wordt al dertien jaar lang elke nacht een paar maal wakker geroepen door haar zoon Casper, die last heeft van spasmen en zich niet zelf kan omdraaien in bed. Haar man kan niet helpen, legde ze uit, want hij heeft reumatische klachten en slaapt slecht weer in nadat hij is gewekt. Een paar keer zagen we dezelfde scène: de opflikkerende babyfoon op het nachtkastje, Verdonk die bij het eerste „Mama!” uit bed glijdt.

Op het volgende beeld stapt ze de kinderkamer binnen, soms scharrelt de hond des huizes met haar mee. Daar voltrekt zich een liefdevolle choreografie. Ze knipt een lampje aan, klapt het hek van het bed naar beneden, tilt Casper in een vloeiende beweging op en draait hem van zijn linkerzij op zijn rechterzij. In één beweging dekt ze hem weer toe, ze herschikt zachtjes een been. Een allerintiemst ritueel in halfslaap tussen moeder en zoon, dat zich in deze slaapkamer duizend maal per jaar voltrekt. Ze hebben het er nooit over; één keer heeft Casper tegen een oppas gezegd dat hij zich een beetje bezwaard voelt.

Bijna zo mooi was de nachtmelker: een boer die zijn koeien graag aan het begin van de nacht melkt en ze dan eerst met een lampje uit de wei komt halen. „Zodra ze mijn kar horen komen ze omhoog. Ze rekken zich wat, ze strekken zich wat, ze mesten heel vaak en komen gras etend naar voren.” Inderdaad, deze Kees de Jong is een lyricus van het zuiverste water. In zijn stal raakt hij niet uitgepraat over de loomheid van het moment en de rust die uitgaat van „de zuigslag-rugslagverhouding van de melkmachine”. Het is inderdaad een rustgevend geluid. Je kunt erbij wegdoezelen – zo dichtbij weet De slapelozen de nacht te brengen.

Correctie (1/12): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de radioversie van De slapelozen tussen 2 en 3 uur werd uitgezonden. Dat is hierboven aangepast.