Remy Jungerman, FODU composition 9 from 24, 2014-2015. Katoen textiel, kaolien (pimba), hout, 200 x 200 x 26 cm.

Foto Aatjan Renders/Kunstmuseum Den Haag

Interview

‘Mijn betovergrootoom was een groot strijder’

Remy Jungerman Kunstenaar

De in Suriname geboren kunstenaar Remy Jungerman eert zijn voorouders, de Marrons, in een solo in het Stedelijk Museum.

In zijn bescheiden atelier in Amsterdam Zuidoost staat beeldend kunstenaar Remy Jungerman (Moengo, Suriname, 1959) voor de maquette van zijn tentoonstelling Behind The Forest. Piepkleine versies van zijn zeefdrukken, sculpturen, collages en installaties zijn geplaatst in een miniatuurversie van de tentoonstellingsruimte in het Stedelijk Museum. De beelden maken deel uit van een groot overzicht van meer dan vijftien jaar werk.

„De floormanager van het Stedelijk heeft het opgemeten, het bleek exact op schaal”, lacht Jungerman. „Mijn vooropleiding is werktuigbouwkunde, dus dat kan ik wel. Hiermee wilde ik spelen met de ruimte. We hebben in het museum een wand verplaatst zodat waar je ook binnen komt, de zaal een hint geeft om net iets anders naar het werk te kijken. Ik wilde de ruimte eigen maken.”

Het Stedelijk Museum prijst de ‘autonome beeldtaal’ van de moderne, veelal geometrisch-abstracte objecten van Jungerman. Directeur Rein Wolfs noemt het overzicht van zijn werk een vervolg op de tentoonstelling De Surinaamse School, een overzicht van Surinaamse kunst van 1910 tot de jaren tachtig.

Aan de vooravond van de opening van zijn tentoonstelling, zit de kunstenaar met een kop thee en een schaaltje baklava op tafel in zijn atelier vlakbij metrohalte Kraaiennest. Op straat wordt een markt afgebroken. Grote bakken met kousenband en de bittere groente sopropo worden op elkaar gestapeld en in een wit bestelbusje geschoven, waaruit Afro-Surinaamse bigi-poku muziek knalt. Binnen valt de stilte in de werkruimte en de rust waarmee Jungerman vertelt op.

Lees ook dit interview over de Biënnale van Venetië: Kunst die je meelokt naar andere werelden

„Ik zie het proces in het atelier als een ritueel, zeker als ik grijp naar materialen of kleurelementen die verwijzen naar Winti”, vertelt Jungerman. „Je bent in je eentje, in constante communicatie met het materiaal. Tijdens het werken gebruik ik veel water, textielsoorten en kaolien (porseleinklei). Vergelijk het met het gebruik van een altaar, wat overblijft als je wegloopt, het beeld van dat residu. In mijn abstracte beelden zit een gelaagdheid. Dat maakt ze los van louter een modernistische benadering.”

Marrons

De titel Behind The Forest is een afgeleidde van de Bakabusi – vrij vertaald als ‘volk achter het bos’, de naam van de groep Marrons waarmee Jungerman verbonden is via zijn moeder. Marrons zijn nazaten van ontsnapte totslaafgemaakten, ze leven in het regenwoud van Suriname en zijn sterk met de tradities van West-Afrikaanse religies verbonden gebleven.

Kunstenaar Remy Jungerman. Foto Aatjan Renders

„Opgroeien met een Marron-moeder betekende dat we altijd rituelen hadden. Als kind nam ik kruidenbaden. Ze had ook kennis van traditionele medicijnen, er kwamen altijd mensen langs om daar gebruik van te maken. De hele familie is zo grootgebracht en ondanks de Europese roots van mijn vader – mijn overgrootvader vertrok van Friesland naar Suriname – ging mijn vader daarin mee.”

De culturen in Suriname, Nederland en de Verenigde Staten, waar Jungerman deels werkzaam is, zijn bepalend voor zijn werk. „Ik ben dankbaar voor de kunstopleiding die ik heb gevolgd bij de Academie in Paramaribo, voor ik in 1990 naar Amsterdam verhuisde voor de Rietveld. Musea zoals in Nederland hadden we daar niet, we zagen die beeldtaal vooral in boeken. Ik vond de ruimte om te zoeken naar een bredere invulling van de zogenaamde westerse moderne kunst. Je hoort altijd maar een deel van het verhaal. Later leerde ik bijvoorbeeld dat Piet Mondriaan geïnspireerd werd door de Afro-Amerikaanse jazzpianist Thelonious Monk.”

Het overlijden van zijn vader in 2005 zorgde voor een kantelpunt bij Jungerman, die het jaartal als beginpunt neemt van de tentoonstelling. Hij ging terug naar Suriname voor de begrafenis en bezocht het familie-altaar van zijn moeder, waar hij de rituelen van voorouderverering documenteerde.”

Voorouderverering

„Ik heb op verschillende momenten keuzes gemaakt om met mijn eigen culturele bagage te werken en al het andere los te laten. In mijn werk had ik al foto’s van die voorouderverering gebruikt, maar voor de tentoonstelling bracht ik al dat materiaal samen in mijn eerste serieuze film van ruim vijf minuten. De beelden zijn allemaal een halve seconde te zien. Ik heb de film Broos genoemd, de naam van mijn betovergrootoom. Ik noem hem betovergrootvader, omdat hij een hele periode vertegenwoordigt. Er is maar één foto van die hele groep mensen die meer dan honderd jaar in het bos gewoond hebben. Hij is een grote strijder geweest. De Marrons werden constant aangevallen en het is de kolonisator nooit gelukt om ze te overmeesteren. Ik zie dit werk als een viering van die rijkdom.”

Remy Jungerman: Behind The Forest. T/m 13/3 in het Stedelijk Museum Amsterdam. Inl: stedelijk.nl