Opinie

Mark Rutte moet weg

Coronacrisis Premier Rutte lacht, terwijl Nederland aan de coronacrisis onderdoor gaat, constateert . Het is tijd voor de minister-president om op te stappen.
Rutte bij aankomst bij het Logement, voor het voortgangsgesprek over de kabinetsformatie.
Rutte bij aankomst bij het Logement, voor het voortgangsgesprek over de kabinetsformatie. Foto Bart Maat / ANP

Jaïr Ferwerda, politiek verslaggever van het televisieprogramma Jinek, stond vorige week vrijdag met zijn microfoon op het Binnenhof te wachten op de demissionaire minister-president, die, net als de rest van Nederland, geen goede week had gehad. Toch kwam Mark Rutte (VVD) aangelopen zoals we hem kennen, met de haartjes strak, een weggooikop koffie in de hand en glimlachend, altíjd glimlachend. Rutte weigerde op Ferwerda’s vragen in te gaan: „Maar geef Eva een grote knuffel, als je wil.” Hij beeldde de knuffel uit terwijl hij het zei. Bij de schuifdeuren aangekomen, draaide hij zich lachend om en zei: „Ho, ho, ho. Nee, dat gaat natuurlijk niet. Maar doe het op afstand. O, zijn jullie nog geen bubbel? Nee, dan is het wel lastig.”

Het is Rutte, die in een bubbel leeft. Waardoor het lastig, zo niet onmogelijk, is om minister-president te zijn.

De coronapandemie teistert inmiddels bijna twee jaar de levens van alle – niet enkele, nee alle – Nederlanders. Van zorgpersoneel tot onderwijzers en opvoeders en van journalisten tot ondernemers en cultuurdragers. En iedereen die ik ken, van zorgverlener tot theatermaker, gaat er inmiddels zo goed als aan onderdoor.

En wat doet Rutte? In het aangezicht van al dit leed? Tevreden glimlachen. Want de onderhandelingen over een nieuw kabinet naderen hun einde en Rutte wordt weer de baas.

Natuurlijk glimlacht hij. Terwijl in de winkelstraat de omzetten halveren, terwijl restaurants en café’s kopje-onder gaan, terwijl in ziekenhuizen hersentumor- en hartoperaties worden afgezegd, terwijl er net een nieuwe virusvariant rondwaart, en terwijl de vaccinatie- en boostergraad in ons land beschamend laag is.

Besmettelijke incompetentie

Niet alleen zorgt 16 procent van onze bevolking van achttien jaar en ouder voor de helft van het aantal ziekenhuisopnames, en houdt zo Nederland in een houdgreep, die 16 procent heeft ook nog eens een grote kans aan het coronavirus te overlijden. Elke dag sterven er weer tientallen – en straks honderden – mensen aan corona, direct en indirect. Er zijn in Nederland twee miljoen mensen aan wie onze minister-president niet helder kan uitleggen waarom een vaccin een goed idee is. Van die twee miljoen zegt 10 procent nog op een uitnodiging voor het vaccin te wachten.

Lees ook dit artikel van Bas Heijne: Niemand wil op Mark Rutte lijken

Onze demissionair minister-president leeft in een bubbel van besmettelijke incompetentie en ijdelheid. Op 22 november nog zei de demissionaire minister van Volksgezondheid bijvoorbeeld dat ‘code zwart’ in onze ziekenhuizen nog heel ver weg was. Inmiddels wordt overal in Nederland de zorg afgeschaald: chemokuren, niertransplantaties en andere kritieke zorg gaan niet door, onder meer omdat de IC-capaciteit het afgelopen jaar niet is vergroot. In de tussentijd vond Hugo de Jonge (CDA) nog wel de tijd om samen met een andere vicepremier, Kajsa Ollongren (D66), de voorkant van de glossy Linda. te sieren. En Sophie Hermans, de fractieleider van de VVD, zei afgelopen weekend op het partijcongres dat er voor die partij ongelofelijk veel was „om trots op te zijn, bijvoorbeeld, alles wat we nu doen in de coronacrisis”. Het is of Ruttes aanleg tot het hebben van een blinde vlek besmettelijk is.

We zitten door het falende beleid rond vaccinaties (slechte voorlichting, te laag basispercentage, te weinig boosters gezet) nu weer in een (avond)lockdown. Dat is heel slecht nieuws voor, bijvoorbeeld, slachtoffers van huiselijk geweld, of voor mensen die op een operatie wachten, en voor mensen die in de zorg werken of de horeca of de cultuursector. In welke bubbel lach je als politicus hierom en wuif je mogelijkerwijs kritische journalisten weg met de opmerking dat ze hun baas ‘een knuffel’ moeten geven?

In de bubbel van Mark Rutte, dus. Waar een gebrek aan perspectief – want wie zegt dat nieuwe coronamaatregelen iets gaan oplossen aan de sociale polarisatie, de lage vaccinatiegraad, de nog altijd lage IC-capaciteit, de onhoudbare druk op de zorg en het beroven van burgerlijke vrijheden? – een reden tot lachen is.

Motie(s) van wantrouwen

Zo’n glimlach kan alleen in de bubbel van een geprivilegieerde man met een torenhoog salaris, een auto met chauffeur, een eigen huis, geen kinderen en een goede gezondheid. Kan alleen als je jezelf onschendbaar acht. Ik snap dat het de strategie is van Rutte om zo lang mogelijk demissionair te blijven. In die bubbel, immers, ís hij ook onschendbaar – want niet meer verantwoordelijk te houden voor het gevoerde faalbeleid. De vraag is: hoelang laten de volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer hem hier nog mee wegkomen? Met een beleid dat elke dag méér doden maakt?

Lux et Libertas Lees ook het Commentaar: ‘Kritisch kereltje’ Rutte moet zelf zoeken naar „meer elan”

Rutte hintte afgelopen weekend zelf op „meer elan” voor het komende kabinet. Dat elan kan hij, zo blijkt wel, niet geven. Het is tijd voor hem om zijn leidinggevende rol in de formatie te staken en zich terug te trekken als demissionair minister-president.

Een motie van afkeuring was voor Rutte afgelopen april niet genoeg om op te stappen. Laat de Kamer daarom nu een motie van wantrouwen tegen hem indienen. Desnoods elke dag opnieuw, keer op keer, vanaf het moment dat hij weer minister-president wordt.

Nog vier jaar Mark Rutte is meer dan ongelukkig: het is fataal. Het coronavirus gaat niet verdwijnen. Nederland heeft behoefte aan een ander soort leider. Iemand die nederiger is. Die meer in verbinding staat met het land. Iemand die uit zijn bubbel kan treden. Mark Rutte houdt een heel land gevangen in zijn verwoestende bubbel. Het is tijd om te verdwijnen en niet meer terug te komen.