Erkenning genocide door Duitse rechtbank biedt Jezidi’s troost

Duits vonnis Voor het eerst heeft een Duitse rechtbank een IS-aanhanger veroordeeld voor genocide wegens de dood van een jezidimeisje. ‘Het gaat om de bedoeling van de dader.’

Jezidi’s die Islamitische Staat zijn ontvlucht, wachten in 2016 bij de Griekse grens op vervoer.
Jezidi’s die Islamitische Staat zijn ontvlucht, wachten in 2016 bij de Griekse grens op vervoer. FOTO VALDRIN XHEMAJ/epa

Zelf kan ze het niet navertellen maar met haar ellendige dood heeft Reda, een vijfjarig jezidimeisje, alsnog juridische geschiedenis geschreven. Een Duitse rechtbank achtte dinsdag Taha al-Jumaily, de 29-jarige Iraakse aanhanger van Islamitische Staat die haar de dood indreef, schuldig aan genocide. Een wereldprimeur, zoals ook de voorzitter van de rechtbank in Frankfurt zelf vaststelde. Want niet eerder is een IS’er veroordeeld voor dit zwaarste misdrijf in het internationaal recht. Daarnaast werd Al-Jumaily veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid en mensenhandel. Hij kreeg levenslang.

„Het vormt een belangrijke erkenning van het leed van de jezidi’s”, zegt Jan Kizilhan, een Duitse psycholoog die zelf afkomstig is van deze kleine religieuze minderheid die vooral in Syrië en Irak leeft. Kizilhan strijdt al jaren voor erkenning van de massale moordpartijen en verkrachtingen van jezidi’s door IS’ers als genocide. „Gisteren sprak ik verscheidene van de 1.100 jezidi-vrouwen met een post-traumatische stoornis die ik voor behandeling naar Duitsland haalde”, vertelt hij aan de telefoon. „Ze waren blij en zeiden: fijn dat ons nieuwe land aan ons denkt en ons steunt.”

Reda was in 2015 met haar moeder Nora op een slavenmarkt in de Iraakse stad Fallujah gekocht door de man en diens Duitse vrouw. Toen het meisje eens in bed had geplast, werd ze meedogenloos gestraft. Bij een temperatuur van 50 graden Celsius werd ze in de brandende zon vastgeketend aan een tralievenster. Te drinken kreeg ze niet. Pas toen ze al dood was of bijna dood, werd ze losgemaakt. Daarna was ze niet meer te redden.

De rechtbank redeneerde dat Al-Jumaily het meisje zo behandelde omdat hij – conform de IS-ideologie – vond dat de jezidi’s moesten worden uitgeroeid omdat het duivelsaanbidders zouden zijn. Ten bewijze voerden de rechters aan dat Al-Jumaily Nora had gedwongen haar dochtertje bij een Arabische naam te noemen om haar haar identiteit te ontnemen. Al-Jumaily’s vrouw Jennifer, die zelf eerder tien jaar kreeg wegens misdaden tegen de menselijkheid, getuigde dat haar man jezidi’s „niets waard” vond. In de twee jaar van het proces bood Al-Jumaily nimmer excuses aan de moeder die het overleefde aan.

Op grond van het zogeheten universaliteitsbeginsel kan de Duitse justitie bepaalde ernstige misdaden vervolgen, ook al zijn die buiten Duitsland begaan. Al-Jumaily werd in 2019 in Griekenland aangehouden en vervolgens uitgeleverd aan Duitsland. Op grond van hetzelfde beginsel werden onlangs ook enkele beulen van het regime van de Syrische president Assad in Duitsland vervolgd.

Het begrip genocide dateert van na de Tweede Wereldoorlog en werd gemunt door Raphael Lemkin, een Poolse jurist van joodse komaf, naar aanleiding van de massamoord door de nazi’s op de joden. Aanvankelijk werd de term vooral van toepassing geacht op de moord op hele volkeren of grote delen daarvan, zoals bij voorbeeld op de Tutsi’s in Rwanda, in 1994. De term genocide suggereert dat ook: van het oud-Griekse genos (ras of stam) en het Latijnse cide (doden). Het Joegoslavië-tribunaal kwalificeerde ook de moord op circa achtduizend moslimmannen in Srebrenica als genocide.

‘Lat ligt te hoog bij criteria genocide’

Sommige internationaal juristen, onder wie de bekende Britse hoogleraar, strafpleiter en auteur Philippe Sands, betogen echter al enige tijd dat een minder rigide toepassing van het begrip nodig is. „Ik vind dat we de lat te hoog hebben gelegd. Zelf heb ik daar onder meer in de rechtszaak van Kroatië tegen Servië in 2014 wat aan proberen te doen, maar dat is toen mislukt”, zegt hij aan de telefoon vanuit Chili, waar hij voor werk is.

Sands is verheugd dat de Duitse aanklager nu wel succes had en dat de rechter concludeerde dat ook één persoon schuldig kan zijn aan genocide als die deel uitmaakt van een groep met een ideologie die erop gericht is een andere groep wegens ras of geloof uit te roeien. „Dit lijkt te wijzen op een realistischere benadering”, zegt Sands, „een beetje weg van die hoge drempel die we hanteerden en meer richting de bedoelingen van de grondleggers van het concept. Het gaat niet om de aantallen, maar om de intentie van de dader.”

Lees ook: ‘Het etiket genocide wordt na de Holocaust te makkelijk opgeplakt’