Analyse

Haar man werd afgezet, nu mag Xiomara Castro het geplaagde Honduras gaan leiden

Honduras De winst van voormalig first lady Xiomara Castro is een politiek keerpunt voor Honduras, dat na de coup tegen haar man twaalf jaar lang door autoritair-rechts bestuurd werd.

Xiomara Castro, zondag na het sluiten van de stembussen in Honduras. Links naast haar vicepresidentskandidaat Salvador Nasralla.
Xiomara Castro, zondag na het sluiten van de stembussen in Honduras. Links naast haar vicepresidentskandidaat Salvador Nasralla.

Twaalf jaar na de laatste geslaagde militaire coup in Latijns-Amerika is deze via de stembus deels teruggedraaid. In Honduras won voormalig primera dama Xiomara Castro, echtgenote van de in 2009 afgezette president Juan Manuel ‘Mel’ Zelaya, zondag op overtuigende wijze de verkiezingen.

Het Midden-Amerikaanse land krijgt daarmee voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouw als leider – en opnieuw neemt een land in de regio de afslag naar links.

Dinsdag werden nog stemmen herteld en haar rechtse tegenstander wil zijn nederlaag nog niet erkennen, maar met een voorsprong van circa 20 procentpunt kan de zege haar niet meer ontgaan.

De winst van de 62-jarige Castro, die in 2013 al vergeefs de macht probeerde te veroveren, is een politieke omwenteling in het door bendegeweld, corruptie en drugscriminaliteit geplaagde land. Sinds de coup tegen haar man is Honduras onafgebroken geleid door de conservatieve Nationale Partij (PN) van uitgaand president Juan Orlando Hernández.

Narcopresident

Zelfs in een regio die gekenmerkt wordt door slecht bestuur gold Hernández’ bewind als omstreden. JOH, zoals hij in de volksmond heet, ging op voor een tweede termijn terwijl de grondwet dit niet toestond, rommelde vervolgens met de stemmen bij een hertelling, en liet een volksprotest hiertegen hard neerslaan. Ook kreeg hij de naam een narcopresident te zijn. Zijn broer zit vast in de VS voor cocaïnesmokkel en een andere drugshandelaar getuigde tegenover de Amerikanen dat hij JOH’s presidentiële campagnekas spekte. Ondertussen proberen Hondurezen op grote schaal naar de VS te migreren.

:Lees ook: In Honduras kunnen kartels iedereen omkopen, zelfs de president

Zoals elke kandidaat in de regio belooft ook Castro een eind te maken aan de endemische corruptie. Haar keuze voor Salvador Nasralla als vicepresidentskandidaat moest dit onderstrepen. Deze populaire tv-presentator probeerde in 2017 zelf om president te worden, maar werd toen door JOH met kiesfraude van de macht gehouden. Castro was bij die vorige stembusgang juist zijn running mate.

Rechtse staatsgreep

De coup van 2009 was een opzetje van het leger en het Hooggerechtshof. Zelaya kwam in 2007 aan de macht namens de Liberale Partij, maar bekeerde zich eenmaal in ambt al snel tot het populistische links-nationalisme dat in die jaren over het continent spoelde. Aangejaagd door het ‘bolivariaanse’ bewind van de Venezolaanse leider Hugo Chávez verenigden verscheidene landen zich in hun afkeer van decennia door de VS gedicteerd neoliberalisme. Dankzij een grondstofhausse was hier ook geld voor: Chávez financierde met zijn oliedollars sociale projecten in bevriende naties en richtte allerlei regionale samenwerkingsverbanden op.

Ook Honduras werd lid van de zogenoemde ‘Bolivariaanse Alliantie voor de Volkeren van Ons Amerika’ (in het Spaans afgekort als ALBA, letterlijk ‘dageraad’). En in navolging van andere linkse leiders in de regio, wilde ook Zelaya de grondwet laten herschrijven door een constitutionele assemblee.

Het plan om hier een referendum over te organiseren bracht hem op ramkoers met het Hooggerechtshof en het leger. In de vroege ochtend van 28 juni 2009 werd de president van zijn bed gelicht en in zijn pyjama op het vliegtuig naar Costa Rica gezet.

De Amerikaanse regering-Obama liet de staatsgreep passeren. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton sprak zich er in ieder geval niet ferm tegen uit, wat werd gezien als stilzwijgende instemming van Washington. De rest van de regio was in de 21ste eeuw echter niet meer gediend van door de VS gesteunde militaire coups en plaatste Honduras in een isolement. Xiomara Castro bleef achter in Honduras en voerde protesten tegen de rechtse machtsgreep aan. In november 2009 werd deze bestendigd bij verkiezingen, gewonnen door de rechtse PN.

Geen meerderheid in Congres

In deze campagne wilde Castro vooral vooruitkijken. Als progressieve vrouw keerde ze zich onder meer tegen de recente aanscherping van Honduras’ toch al zeer draconische abortusverbod, dat ze belooft terug te draaien. Het wordt de vraag of ze deze en andere beloftes kan waarmaken. Haar Partido Libre en de eigen partij van toekomstig vicepresident Nasralla hebben samen geen meerderheid in het Congres. Ze zullen moeten samenwerken met rechts, dat niet de indruk maakt een constructieve oppositierol te willen vervullen.