Opinie

Politiek als de kunst van het vergeten

Tom-Jan Meeus

Politiek wordt blijkbaar steeds meer de kunst van het vergeten. Het schoot me door het hoofd toen ik de ledenvergadering van de VVD terugkeek. Zo’n online samenzijn met opgeleukte leegtes („ah, ik zie een duimpje!”) waarin partijleden zaterdag de VVD-top bekritiseerden, omdat die tijdens formaties te gemakkelijk de eigen standpunten loslaat.

Michael van Praag, de oud-Ajax-voorzitter, nu VVD-voorzitter in Heemstede-Bloemendaal, schetste dat de partij zichzelf uitholt. „Mensen zeggen op.” Een andere spreker, Joost Nijhuis uit Enschede, verbreedde het probleem tot tien jaar Mark Rutte en klaagde over niet-ingeloste beloften als Griekenland, eurobonds en asielbeleid. „Ik ben zeer bezorgd.”

Nu zie je in formaties vaker dat partijen stiekem tevreden zijn met onrust in de eigen achterban: heel handig als je aan de onderhandelingstafel geen zin meer hebt in compromissen. Maar als die VVD-critici het werkelijk meenden, leek me dit vooral reden tot zorg over hun bezorgdheid.

Want de formatie duurt al even, en je kunt natuurlijk niet alles onthouden, maar blijkbaar zijn deze bezorgde VVD’ers het hele idee vergeten waarmee hun lijsttrekker zijn winnende campagne voerde.

Maar bezorgde VVD’ers: waarom hoorden we jullie dan niet tijdens de campagne?

Daarin deden de standpunten van de VVD er volgens de lijsttrekker namelijk amper toe. „Nederland wil nu geen uitvergroting van verschillen”, zei Rutte toen hij 30 oktober vorig jaar zijn hernieuwde lijsttrekkerschap in De Telegraaf bekendmaakte. Alles draaide „om de [corona]crisis”. In een campagnevideo 20 februari, een maand voor de verkiezingen, relativeerde hij de VVD-standpunten verder: „Ook anderen hebben goede ideeën.” En acht dagen voor de verkiezingen, 13 maart, zei hij in het AD dat hij uit was op een „breed gedragen” herstelplan. „Hoe meer partijen zich erin kunnen vinden, hoe beter.” Dus tegen die bezorgde VVD’ers zou ik zeggen: waarom hoorden we jullie dan niet in de campagne?

Nu kun je dit verbreden. Ik heb in die formatie Wopke Hoekstra ook niet zien ‘doorpakken’. Of Sigrid Kaag zien uitblinken in nieuw leiderschap.

Het punt is dat corona de betekenis van politieke aspiraties, standpunten en principes voortdurend uitholt. Bijna alle politici moesten de laatste twee jaar opvattingen intrekken. Het zou me ook niet verbazen als de Kamer later alsnog een vaccinatieplicht invoert. Opvattingen en waarden verliezen het in deze crisis telkens van de omstandigheden.

Dus wat vandaag gezegd wordt kan volgende maand weggewaaid zijn. Vergeten als nieuwe politieke realiteit. Vergeten wat je bent vergeten. De premier zei op dezelfde VVD-vergadering dat het nieuwe kabinet ‘meer elan’ zal hebben. Tegen de tijd dat we weten of het klopt is bijna iedereen het alweer vergeten.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.