Een migrant voedt zeemeeuwen in een illegaal tentenkamp in Calais.

Mohammed Badra / EPA

Interview

‘Frankrijk moet VK bij onderhandelen over migratie niet langer zijn zin geven’

Olivier Cahn Al twintig jaar ruziën Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk over migratie tussen beide landen. Altijd kreeg het VK zijn zin, ziet onderzoeker Olivier Cahn.

Sinds de verdrinkingsdood van 27 migranten in het Kanaal woensdag, klinkt in Frankrijk steeds luider de roep om het verdrag van Le Touquet uit 2003 te verscheuren. Het verdrag is de basis voor de Brits-Franse samenwerking op het vlak van grenscontrole. Maar die samenwerking staat onder zware druk. Het Verenigd Koninkrijk beschuldigt Frankrijk ervan dat het niet genoeg doet om de bootjes tegen te houden. Parijs op zijn beurt is het beu om de politieman te spelen voor het Britse immigratiebeleid, en zegt dat Londen de hand in de eigen boezem moet steken: het gemak waarmee men in de VK illegaal kan werken, is de reden waarom zo veel mensen ernaartoe willen.

Het verdrag van Le Touquet verlegde de Britse grens de facto naar Noord-Frankrijk, en legde de verantwoordelijkheid om asielzoekers richting de VK tegen te houden bij Frankrijk. Dat geldt omgekeerd ook, maar omdat de stroom van asielzoekers slechts in één richting gaat, betaalt het VK Frankrijk voor het beveiligen van de grens zo’n negentig miljoen euro gemiddeld per jaar.

„Frankrijk is daar destijds mee akkoord gegaan juist om te vermijden dat het Kanaal een kerkhof zou worden”, zegt Olivier Cahn, een onderzoeker van het Cesdip-instituut die promoveerde op de Brits-Franse samenwerking in de kanaalzone. „Nu precies dat is gebeurd, vraagt Frankrijk zich af waarom het dat eigenlijk heeft gedaan.”

Wat was het akkoord van Le Touquet precies en wat werd ermee beoogd?

„Het akkoord van Le Touquet was het vervolg op het protocol van Sangatte uit 1991 en de uitbreiding ervan in 2001. Met Sangatte had men de controle van het treinverkeer tussen Frankrijk en het VK geregeld. Maar de migranten verlegden al snel hun aandacht naar de haven van Calais. Le Touquet doet dus hetzelfde voor het vrachtverkeer, en verankert het idee van Britse grenscontroles op Frans grondgebied. Tot 2018 verliep dat relatief goed.”

Men hield er toen geen rekening mee dat mensen het Kanaal zouden oversteken in zogeheten small boats.

„Precies. Zelfs de smokkelaars gingen er lang vanuit dat het oversteken van het Kanaal met small boats veel te gevaarlijk was, wegens de stromingen en het drukke maritieme verkeer. Vanaf 2018 begint hier en daar iemand het toch te proberen, en dat blijkt te lukken. De voorbije jaren zijn de overtochten hand over hand toegenomen tot de situatie die we vandaag kennen.”

De verwijten vliegen over en weer. Is er een ‘bad guy’ in dit verhaal?

„Het heeft geen zin om het zo te bekijken. Maar het is een feit dat het VK zijn beloftes nooit is nagekomen. Telkens wanneer Frankrijk maatregelen nam, zoals de sluiting van het opvangcentrum in Sangatte in 2002, of het opdoeken van de jungle in Calais in 2016, waren er beloften dat men de Irakezen of de Afghanen onderling zou verdelen, of een deel van de alleenstaande minderjarigen zou opnemen. In de praktijk kwam daar weinig of niets van terecht.”

Er waren vorige week beelden van migranten die in een bootje stapten terwijl de Franse politie toekeek. Volgens de tabloids het bewijs dat Frankrijk de migranten aanspoort om naar het VK te trekken.

„Dat Frankrijk de migranten zou aanmoedigen om naar het VK te gaan is zeker niet waar. Wat je wel hebt is dat veel Franse politieagenten gefrustreerd zijn. Hun wordt gevraagd de grens te bewaken voor rekening van het VK én om de migranten een beetje te pesten zodat zij niet in Calais blijven rondhangen. Veel politieagenten gaan daar niet mee akkoord, wat zich soms vertaalt in een gebrek aan ijver.”

Volgens vrijwilligers in Calais zorgt dat pesten van de migranten er juist voor dat zij op een bootje stappen.

„Dat pesten was een idee van de Britten. Zij wilden dat Frankrijk de migranten het leven zo zuur zouden maken dat hun de lust zou vergaan om naar het VK te trekken.

„Frankrijk begon dat pas in 2015 te doen. Daarvóór beperkte het zich tot het beveiligen van de grens. Vanaf 2015 zien we de tactiek van het stuksnijden van tenten en het in beslag nemen van bezittingen. Dat was mede doordat de burgemeester van Calais Parijs onder druk zet om een einde te maken aan de situatie in Calais, waar je tienduizend migranten had op een bevolking van zeventigduizend. Als Frankrijk de migranten echt richting het VK zou willen sturen, zou het gewoon de controles bij de haven van Calais opheffen.”

Is zo’n scenario denkbaar? Dat Frankrijk eenvoudig ophoudt de grens te controleren?

„Het VK doet met Frankrijk eigenlijk wat de EU met Turkije doet: geld geven in ruil voor het tegenhouden van de migranten. Het verschil is wel dat Frankrijk nooit zoals Erdogan de grenzen zou opengooien om druk uit te oefenen. Dat zou niet in het belang van Frankrijk zijn, want dan staan er in geen tijd vijftigduizend migranten in Calais.”

Johnson eist dat Frankrijk alle asielzoekers terugneemt, terwijl veel EU-landen juist vinden dat het VK niet genoeg asielzoekers opneemt.

„Het aantal asielzoekers in het VK zinkt inderdaad in het niet vergeleken bij wat een land als Duitsland heeft gedaan. Het punt is dat het VK zelf wil beslissen wie er bij hen binnenkomt. In 2003 was er het voorstel om Europese opvangcentra te creëren in Marokko en Turkije waar het VK dan zou kunnen gaan shoppen.

„Nu wil het VK eigen politieagenten naar Frankrijk sturen om de small boats tegen te houden. Ik kan mij moeilijk voorstellen dat Frankrijk zo’n inbreuk op zijn soevereiniteit zou accepteren. De context is ook veranderd: pre-Brexit was er nog een reden om de goede vrede met het VK te bewaren, nu zij uit de EU zijn gestapt is dat veel minder het geval.”

Wat is volgens u de oplossing voor de huidige impasse?

„Frankrijk moet in de eerste plaats ophouden bilateraal met het Verenigd Koninkrijk te onderhandelen. Als de Brexit-onderhandelingen een succes zijn geweest voor de EU, is het omdat alle lidstaten als één blok met het VK hebben onderhandeld. Het enige wat de bilaterale onderhandelingen over migratie hebben opgeleverd in de twintig jaar dat ik dit dossier volg, is dat het Verenigd Koninkrijk altijd zijn zin heeft gekregen. Ik hoop dat de Franse regering dat eindelijk heeft begrepen.”

Lees ook het nieuws: Frankrijk: Frontex zet vliegtuig in om migranten in Kanaal op te sporen