Opinie

Welkom in Punxsutawney

Floor Rusman

Zwemmer Maarten van der Weijden leverde afgelopen zondag onopzettelijk de prachtigst denkbare metafoor voor onze situatie: hij zwom, in een nieuwe poging geld op te halen voor kankeronderzoek, 32 uur en 7 minuten non-stop tegen de stroom in. In een zwembad, dus zonder vooruit te komen. Die keer dat hij onder luid gejuich de Elfstedentocht zwom ging hij tenminste nog ergens heen, maar nu zwom hij stationair.

Mijn eerste gedachte was: is die man nou nog steeds aan het zwemmen tegen kanker? Dat had hij toch al gedaan?

Meteen daarna realiseerde ik me hoe raar deze gedachte was. Het is niet alsof het probleem kanker sinds Van der Weijdens Elfstedentocht is opgelost. Het is ook niet alsof Van der Weijdens prestatie dit keer minder indrukwekkend was. Dat lijkt misschien zo, omdat we het inmiddels van hem gewend zijn. Maar hij was vast nog even moe na afloop.

Toch was er die eerste reactie: hè? Dit was toch al gebeurd?

Hetzelfde dacht ik deze week bij de roep om een lockdown, de discussie over de scholensluiting, de stichtelijke woorden op de persconferentie. Zelfs de quasi-wijsheid ‘De dood hoort bij het leven’ kwam weer langs, in een opiniestuk in de Volkskrant. Een argument als de schimmel op mijn badkamerplafond, die ondanks grondige bestrijding elke paar maanden terugkomt.

„Het is net Groundhog Day”, zeggen mensen steeds, verwijzend naar de film uit 1993 waarin weerman Phil Connors, gespeeld door Bill Murray, telkens dezelfde dag beleeft in het koude en doodsaaie dorpje Punxsutawney.

Grappig dat mensen daar nu mee komen, want is niet ongeveer alles in het leven een soort Groundhog Day? Ieder jaar Kerst, Sinterklaas, de seizoenen, lekkernijen kopen in de Franse supermarkt of kroketten eten in Marbella: Groundhog Day. Elke week het fornuis schoonmaken en het oud papier wegbrengen: Groundhog Day. Elke ochtend opstaan, douchen, tandenpoetsen: Groundhog Day. Nooit zijn tanden en fornuis eens gewoon voor altijd schoon.

Over het algemeen vinden we dit soort herhalingen niet erg – we denken er niet bij na, of we vinden ze juist geruststellend. Herhaling wordt pas storend als het vervelende gebeurtenissen betreft, en als we er niet aan kunnen ontkomen. Dat geldt in de film: Bill Murray kan niet weg uit het dorp, hij wordt elke dag gedwongen zich aan de situatie te onderwerpen.

Toch, en dit sneeuwt onder in de Groundhog Day-metafoor, is elke herhaling tegelijk een geheel nieuwe situatie. In de film wordt Phil Connors wakker in hetzelfde bed met dezelfde stemmen op de radio, maar elke dag ontvouwt zich op een andere manier. En op die details heeft de hoofdpersoon wel degelijk invloed. Zijn acties hebben gevolgen voor echte mensen, die de dag niet minder intens beleven dan de eerdere dagen.

Dat geldt ook voor Maarten van der Weijdens nieuwste zwemexercitie. Zijn door het water gerimpelde handen zijn hetzelfde, maar het geld dat hij ophaalt gaat naar nieuw onderzoek en helpt misschien wel nieuwe kankerpatiënten. De actie maakt minder indruk, maar is even wezenlijk.

Het geldt evengoed voor alle corona-ontwikkelingen. Wéér een lockdown? Zijn we daar nu niet een beetje ‘klaar mee’? Nee, want al voelt de situatie bekend en dus minder indrukwekkend, ze heeft nog even reële gevolgen. De mensen die nu doodgaan hebben net zozeer (en even verdrietige) nabestaanden als de doden van de eerste golf. De IC-verpleegkundigen lopen net zoveel risico op een burn-out, of zelfs meer. Dat we eraan gewend raken, maakt het concrete drama niet minder groot.

En niet alleen zijn de details even reëel, wij hebben daar, net als in de film, ook nog net zoveel invloed op als eerst. Wat we doen maakt uit: gaan we in een propvol café zitten, of zelfs in een partybus naar een Duitse disco? Of laten we dat soort dingen even zitten, in afwachting van betere tijden? Doen we sneltests, dragen we mondkapjes? Het mag dan allemaal zinloos voelen, dat is het niet. Dat is ook wat Phil Connors ontdekt – in dat opzicht klopt de metafoor precies.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) is redacteur van NRC