Opinie

Postbusbv gaat over meer dan belasting

Marike Stellinga

Nederland was lang een vrijplaats voor de internationale kapitalist, maar wat is het nu? Wie belasting wilde ontwijken (of pardon: optimaliseren) richtte hier een brievenbusmaatschappijtje op en profiteerde van gunstige regelingen die typisch Nederlands waren, zoals een lage belasting op doorgesluisde rente en royalty’s. Geld werd door Nederlandse brievenbussen gesluisd met maar één doel: elders minder belasting betalen. Vandaar dat U2 en de Rolling Stones plotseling in Nederland gevestigd bleken.

Die rol als luchtige vestigingsplaats was lang een bron van trots voor sommige (vooral rechtse) politieke partijen. Het zorgde voor banen op de Amsterdamse Zuidas en voor belastinginkomsten. Mooi, toch? Nederland had nu eenmaal als handelsland veel verdragen met andere landen afgesloten. Daar kwamen al die bedrijven op af, het was de vrucht van noeste arbeid.

Maar de stemming over deze rol veranderde. De belastingtrucs van de rijken, de machtigen en de multinationals kregen veel aandacht, onder andere door het lekken van lijsten met belastingontwijkers zoals de Panama Papers. Nederland was een cynisch buitenbeentje en kreeg steeds meer internationale kritiek. Het huidige kabinet greep in: zo worden naar belastingparadijzen doorgesluisde rente en royalty’s sinds dit jaar wel belast. Dividenden volgen. Wat zijn we nu?

Anders, maar niet anders genoeg. Nederland is nog steeds aantrekkelijk voor brievenbusbv’s, concludeerde deze week de Commissie Doorstroomvennootschappen onder leiding van topambtenaar Bernard ter Haar. De commissie is genuanceerd: het kabinet heeft er echt wat aan gedaan en de kans bestaat dat de effecten nog zichtbaar moeten worden. Maar wat in jaren bewust is opgebouwd en aangeprijsd, is niet zomaar ontmanteld.

De commissie ziet geen aanwijzingen dat de doorstroom „op een structureel neerwaarts pad is beland.” In 2019 telde Nederland 12 duizend doorstroomvennootschappen met een balanstotaal van 4.500 miljard euro. Dat is 5,5 keer onze economie. Dat droogt niet zomaar op als de belastingen veranderen.

Een nieuw kabinet kan meer doen tegen dit internationale geschuif met geld, waar ook criminelen gebruik van maken, vindt de commissie. Door internationaal te pleiten voor strengere regels, en door zelf strenger toezicht te houden en meer transparantie van brievenbusbv’s te eisen.

Maar dan zijn we er nóg niet. Brievenbusbedrijven zijn hier niet alleen voor de voorheen gunstige belastingen. Ze zijn er óók vanwege de bescherming die Nederland aan investeerders biedt. Nederland sloot veel investeringsverdragen waarmee bedrijven ándere landen kunnen aanklagen. Bijvoorbeeld omdat een land vanwege het klimaat kolencentrales wil sluiten en de eigenaar van een centrale buitenlands is. Meer dan 10 procent van de wereldwijde claims van investeerders loopt via Nederland, en dan vooral via brievenbusbv’s. Daar wringt iets, schrijft commissielid Francis Weyzig op de website van het Centraal Planbureau. Want deze bescherming is bedoeld „voor echte Nederlandse investeerders, niet voor buitenlandse bedrijven die hier alleen een minimale aanwezigheid hebben.”

Voor een nieuw kabinet is de opdracht duidelijk: stop met het faciliteren van de slimmerds, de ontwijkers, de criminelen, én de bedrijven die hier even een tussenstopje maken om andere landen aan te klagen. Nederland moet geen spil willen zijn in de grensoverschrijdende trukendoos.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.