Analyse

Op de veertigste persconferentie sloeg premier Rutte een andere toon aan: niet streng maar nederig

Coronamaatregelen Demissionair premier Rutte sloeg op de veertigste coronapersconferentie een andere toon aan dan daarvoor.

Demonstratie tegen de nieuwe coronamaatregelen, vrijdagavond in Den Haag.
Demonstratie tegen de nieuwe coronamaatregelen, vrijdagavond in Den Haag. Foto David van Dam

Er waren hoog oplopende besmettingscijfers voor nodig en ziekenhuizen die zo vol zaten dat de planbare zorg afgeschaald moest worden. Maar vrijdagavond op de veertigste persconferentie met coronamaatregelen kwam het er dan toch van: zelfreflectie. En die kwam voor het eerst uit eigen beweging, en dus niet pas na vragen van journalisten.

Het was demissionair premier Mark Rutte (VVD) die als eerste toegaf dat er geen manier is om „het foutloos te doen” en dat het kabinet niet „voor kritiek wil weglopen”. „Daar zijn we niet doof voor. En ongetwijfeld zal uit allerlei evaluaties later blijken hoe terecht die kritiek was.”

De demissionair premier trok de vergelijking met vorig jaar: „Toen dachten we nog dat we met grootschalige vaccinatie ergens in de zomer of de herfst van dit jaar van de meest strenge maatregelen af zouden zijn. We dáchten het. Maar de realiteit is heel anders.”

„De werkelijkheid is minder maakbaar dan we zouden willen, dan ik zou willen. En van mijn soms al te grote stelligheid trekt het virus zich niet zoveel aan. Dat besef ik terdege”, zei demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). „De les van twintig maanden crisis, is dat het vaak anders gaat dan verwacht. Dat we ondanks onze hoge vaccinatiegraad weer zo in de greep van het virus zijn, dat was eerder moeilijk voorspelbaar.”

Het kabinet had wel verwacht dat de ziekenhuisopnames zouden stijgen, „maar dat in zó’n korte tijd de cijfers zó veel meer omhoog gingen dan de modellen konden voorspellen, dat hadden we niet verwacht.”

Zelfreflectie

De coronacijfers zijn hoog, het probleem is acuut, de zorgen zijn groot – maar de toon was vrijdag niet streng, maar nederig.

En hoewel de zelfreflectie uit eigen beweging kwam, kwamen de excuses van Mark Rutte pas na een vraag. Hij had erover nagedacht, zei hij. „Over de basisregels en de communicatie daarover vind ik dat ik tekortschiet. Als u zegt, excuses zijn op hun plaats: eigenlijk wel. Excuses daarvoor, dat vind ik terecht. Daarnaast is het ook weer niet zo dat wij met z’n tweeën de hele pandemie kunnen sturen, we hebben te maken met zoveel onzekerheden.”

Oude normaal

Corona is niet weg en blijft voorlopig. Het is een constatering die zich vlak voor de tweede coronawinter, met wéér verscherpte maatregelen en wéér een inperking van alles wat begon te lijken op het oude normaal, nog eens opdringt. Voor het eerst was dat ook de onderliggende boodschap in de persconferentie van de verantwoordelijke bewindspersonen. Waar zij eerder vaak perspectief wilden bieden – testen als troef, vaccineren als uitweg, de coronapas die meer vrijheid moest bieden – klonk nu vooral de aanhoudende onzekerheid door.

De afgekondigde maatregelen, waarvan de avondlockdown van vijf uur ’s middags tot vijf uur ’s nachts de meest ingrijpende is, duurt drie weken, maar is daarna niet afgelopen. De Jonge: „Waar we staan over drie weken is op dit moment echt niet te zeggen.” Hoe corona zich de komende tijd, het komende jaar, zal ontwikkelen, zei hij ook, is „lastig te voorspellen”.

Dat de steunpakketten voor ondernemers die geraakt worden door de maatregelen, zoals de horeca en de culturele sector, doorlopen tot begin volgend jaar is een aanwijzing dat het kabinet erop rekent dat ingrijpen de komende maanden langer noodzakelijk zal zijn. Rutte beloofde wel dat ondernemers „ruimhartig en praktisch” gesteund zullen worden.

Ongemakkelijke waarheid

Het grote verschil met dezelfde periode vorig jaar, toen óók beperkende maatregelen werden aangekondigd, is dat er in de tussentijd is gevaccineerd. De Jonge benadrukte vrijdagavond: „Vijftig procent van de ziekenhuisopnames zijn mensen die niet zijn gevaccineerd, net als zeventig procent van de mensen op de intensive care. Als je die aantallen zou aftrekken van de mensen die nu in de ziekenhuizen liggen, hadden we daar geen probleem gehad. Dat is gewoon een feit.”

Hij wilde niet alle schuld leggen bij niet-gevaccineerden. Maar: „Ik vind wel dat we er in het politieke en maatschappelijke debat met een te grote boog omheen lopen, Ik vind dat je die ongemakkelijke waarheid moet willen benoemen.”

Crisis steeds politieker pagina 4Rellen in Rotterdam pagina 6-7Nieuwe coronavariant pagina 8-9Interview Marcel Levi pagina 20-21Code zwart pagina O3Beleggers in mineur pagina E2-3