Raden Adjeng Kartinistraat

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 36: de Raden Adjeng Kartinistraat in Zuidoost.

Foto Olivier Middendorp

Op een brede groenstrook die de Raden Adjeng Kartinistraat scheidt van de Ella Sutherlandstraat zijn woensdagmiddag groepen kinderen aan het spelen in het gras, op de glijbanen en de sportfaciliteiten. De meesten zijn die dag naar school geweest. Zo had Raden Adjeng Kartini (1879 - 1904), voorvechter van het recht op onderwijs van meisjes en vrouwen, het graag in haar tijd gezien.

Kartini werd geboren in Rembang, destijds Nederlands-Indië, als dochter van een regent. Als kind ging ze naar de Europeesche Lagere School, waar ze goed Nederlands leerde lezen en schrijven. Op haar twaalfde ging de oude Javaanse traditie ‘pingit’ in, waarbij ze tot haar huwelijk thuis werd geïsoleerd en geen onderwijs meer mocht volgen.

Kartini vond het vreselijk en wilde doorleren, maar had zich naar haar vaders wil te schikken. Wel kreeg ze Nederlandstalige boeken te lezen, waaronder Multatuli’s Max Havelaar en De stille kracht van Louis Couperus. Tijdens haar thuisafzondering schreef ze brieven aan kennissen over het recht van Javaanse vrouwen op onderwijs en publiceerde onder pseudoniem artikelen hierover in een Nederlands tijdschrift. Ze kwam zo in contact met de directeur van Onderwijs in Nederlands-Indië J.H. Abendadon en zijn vrouw Rosa, beiden voorstander van de ‘ethische politiek’ en het geven van onderwijs aan ‘koloniale onderdanen’.

Op haar 24ste werd Kartini uitgehuwelijkt aan een andere regent. Vlak voor de trouwerij had ze een informele school voor meisjes opgericht. Kartini werd kort na de bruiloft zwanger en beviel in september 1904 van een zoon. Vier dagen later stierf ze aan complicaties van de bevalling.

Haar zussen zetten zich in om haar missie voort te zetten en al in 1916 werd een meisjesschool geopend. Vele scholen en een onderwijsfonds in Indonesië dragen haar naam. Met hulp van het echtpaar-Abendadon werden haar brieven gebundeld in het boek Door duisternis licht (1912), dat de decennia daarop erg invloedrijk werd. In 1964 riep toenmalig president Soekarno haar uit tot Nationale Held van Indonesië en verklaarde haar geboortedag voortaan tot Kartinidag. De gemeente Den Haag kent jaarlijks de Kartiniprijs toe aan een individu (of organisatie) die zich inzet voor de gelijkheid en participatie van vrouwen.

De Raden Adjeng Kartinistraat in Bijlmer-Oost kreeg in 1997 haar huidige naam en loopt vanaf de Bijlmerdreef in het zuiden en eindigt in goed gezelschap in de Emmeline Pankhurststraat, genoemd naar een van de oprichters van de Britse suffragettebeweging. Een groot deel van de omgeving kent straatnamen vernoemd naar vrouwen die zich inzetten voor gelijke rechten.

Foto Olivier Middendorp

Met dank aan inzender Tessa Neijmeijer, die de redactie tipte voor deze rubriek. Heeft u zelf een leuke tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.