In de rij voor een Playstation tijdens een coronapiek

Black Friday Ongemakkelijk: de drukste winkeldag van het jaar valt nét in de week dat er in Nederland meer coronabesmettingen zijn gemeten dan ooit. Hoe gaan winkels daarmee om?

Personeel van Mediamarkt in Den Haag bereidt zich voor op Black Friday, een koopjesfestijn dat tegenwoordig meerdere dagen duurt.
Personeel van Mediamarkt in Den Haag bereidt zich voor op Black Friday, een koopjesfestijn dat tegenwoordig meerdere dagen duurt. Foto David van Dam

Elke Black Friday gaan de filmpjes weer viraal op sociale media: bizar lange rijen, gedrang bij winkelrekken en in de meest extreme gevallen vechtende klanten – beiden willen die scherp geprijsde televisieset bemachtigen. Kortom: drukte. En juist dat maakt de timing van het uit Amerika naar de rest van de wereld overgewaaide koopjesfestijn zo ongemakkelijk: het valt in de week dat er in Nederland recordaantallen positieve coronatests zijn én op de dag dat er een persconferentie wordt gehouden over zwaardere maatregelen. Is het wel verantwoord dat deze doorgaans drukste winkeldag van het jaar doorgaat?

„Veel winkelketens kiezen dit jaar voor een andere aanpak dan normaal”, zegt Eus Peters, directeur van de Raad Nederlandse Detailhandel (RND). „Deze editie is soberder, meer terughoudend. In plaats van in te zetten op één dag zie je dat veel winkelketens hun kortingen verspreiden over een langere periode en dat er wordt aangemoedigd om zoveel mogelijk online te bestellen.”

Electronicaketen MediaMarkt – dat in 2019 nog dranghekken plaatste om de drukte te beteugelen – heeft gekozen voor zo’n strategie. „Sinds vorige week gaan we een uur eerder open, om acht in plaats van negen, zodat klanten ’s ochtends rustig kunnen winkelen. Ook spreiden we de acties over een langere periode en moedigen we klanten aan om online te kopen”, aldus een woordvoerder van de keten, die 49 winkels in Nederland heeft.

Achter de schermen hebben de meeste grote ketens afgesproken om vooral op online in te zetten, laat een woordvoerder van HEMA weten. De winkelketen – 500 locaties in Nederland – heeft wel speciale Black Friday-kortingen, maar verwacht in de winkel geen extreme drukte, aldus de zegsvrouw. Daarom worden er, naast de standaardregels – winkelmandje, mondkapje, afstand – geen speciale maatregelen genomen. „Wij vragen onze klanten alleen: zorg dat onze medewerkers geen handhavers hoeven te worden, daar helpen we elkaar niet mee.”

Het deugt voor geen meter dat Black Friday doorgaat

Linda Vermeulen FNV

Sommige ketens kiezen ervoor om niet mee te doen aan Black Friday. Zo geven H&M en IKEA aan ervan af te zien, uit duurzaamheidsoverwegingen, en laat schoenenketen Scapino weten met de huidige besmettingscijfers op de dag zelf alleen online kortingen aan te bieden. Ook warenhuis de Bijenkorf organiseert dit jaar geen Black Friday, laat een woordvoerder weten.

Lockdown in het vooruitzicht

Het is de vraag of consumenten dit dagje winkelen – met het vooruitzicht op een mogelijke winter in lockdown – willen laten schieten. Slechts één op vijf Nederlandse respondenten die Black Friday-aankopen plannen, geeft aan dat alleen online te gaan doen, blijkt uit een donderdag gepubliceerde enquête van advieskantoor Simon & Kucher.

Maar Eus Peters van RND verwacht geen extreme drukte. „Natuurlijk, een plek als de Rotterdamse Koopgoot is een flessenhals, daar zullen vrijdag wel veel mensen zijn. Maar in de grote steden was het vorig jaar gemiddeld genomen rustiger op Black Friday.” Uit cijfers van meetbureau RMC blijkt dat het vorig jaar 18,5 procent drukker was in Rotterdam ten opzichte van het jaar daarvoor. In Amsterdam waren er 37,3 procent minder bezoekers, en in Den Haag daalde het aantal Black Friday-winkelaars met 43 procent. Maar zelfs als het druk wordt, maakt Peters zich geen zorgen. „Winkels dragen niet bij aan de verspreiding van het virus”, aldus de RND-drecteur, „je ziet ze nooit terugkomen in de top-20 van het RIVM.”

Vakbondsbestuurder Linda Vermeulen van FNV kijkt minder enthousiast naar deze Black Friday – zij noemt de kortingsdag „een feest voor de winkelketens en aandeelhouders”. Eerder deze maand deed het FNV al een oproep aan het kabinet om de dag te schrappen. „Maar daar werd nikszeggend op gereageerd. Het deugt voor geen meter dat Black Friday doorgaat. Aan de ene kant zegt het kabinet tegen een hele grote groep Nederlanders: werk zoveel mogelijk thuis. Maar tegen een andere groep – de winkel- en distributiemedewerkers – zeggen ze de facto: jullie krijgen een enorme drukte over jullie heen.”

De afgelopen weken ontving Vermeulen tientallen klachten van winkel- en distributiemedewerkers. Over de drukte waarin ze werken, en het risico dat ze daarmee lopen op blootstelling aan een corona-infectie, én over de lange werkdagen die ze maken van soms wel twaalf uur. „Van de H&M tot de Action.” Online bestellen maakt voor deze groep weinig uit. „Mensen denken; als je online bestelt staat het bij toverslag bij je aan de deur, maar er zijn veel mensen aan het werk gezet om dat voor jou mogelijk te maken.”

De schuld kan volgens Vermeulen niet bij de consument worden neergelegd – het zijn de ketens die reclame-aanbiedingen laten verspreiden. „De laatste weken zijn mensen opgefokt om te kopen, kopen, kopen.”