Reportage

Een verhaal vertellen door stof te maken: Alia Ali reisde er de wereld voor rond

Tentoonstelling Textiel speelde in het leven van kunstenaar Alia Ali altijd al een belangrijke rol. Tijdens oorlogen zag ze haar Bosnische moeder kleden borduren. Nu is er een expositie in Rotterdam.

Links: Crossing, ‘Migration’ serie, 2021; Midden: Starry Night, ‘Flux’ serie, 2021 ; Rechts: Rhythmic Equations, ‘Migration’ serie, 2021.
Links: Crossing, ‘Migration’ serie, 2021; Midden: Starry Night, ‘Flux’ serie, 2021 ; Rechts: Rhythmic Equations, ‘Migration’ serie, 2021. Foto’s Alia Ali

Ze noemt haar foto’s van in textiel gehulde figuren tegen ook een achtergrond van stof ‘cludes’. Voor kunstenaar Alia Ali (1985) staan ze symbool voor inclusiviteit en exclusiviteit, en voor migratie en grenspolitiek.

Grote woorden, maar in het leven van de Bosnisch-Jemenitische Ali waren en zijn ze dagelijkse praktijk. Hoe verhoudt een mens, een kind, zich tot grenzen, zeker als die agressief bevochten worden? Ze groeide op in Bosnië en Jemen, met ouders die elkaar als taalkundigen hadden ontmoet in een vliegtuig. In beide landen maakte ze op jonge leeftijd oorlogen mee. „Ik was een kind, ik begreep niet waarom mensen ons zouden willen aanvallen.”

Dat het gezin niet overal welkom was, was een gegeven. „Het was een normaal onderdeel van het plannen van de avontuurlijke reizen waar mijn moeder ons op meenam: zouden we met onze Bosnische en Jemenitische paspoorten wel visa krijgen?” Uiteindelijk kwam het gezin in Amerika terecht en kreeg Alia Ali het blauwe paspoort dat zoveel vrijheid gaf, maar haar fascinatie voor grenzen en migratie bleef. „De wereld is van jou, ook al zijn er grenzen.”

Jemenitische grootmoeder

Textiel heeft in het leven van Ali altijd een belangrijke rol gespeeld. Zo zag ze haar Bosnische moeder kleden borduren tijdens de oorlogen waar het gezin in terecht kwam. Kleren werden zelf gemaakt, van stof die Ali op de markt mocht uitzoeken. „Confectiekleding is goedkoop geproduceerd en duur tegelijk.”

Haar Jemenitische grootmoeder kan niet lezen of schrijven, „maar zij vertelt verhalen door de stoffen die ze maakt”. Over de stoffen kruipen slangen, het dier van haar stam. „Een symbool voor kracht en geduld.”

Ali ging bijna een jaar de wereld rond om onderzoek te doen naar de stoffen die in verschillende regio’s wordt gebruikt, en ze is gefascineerd door de betekenissen van de patronen. „De herkomst van de stof zelf vertelt ook een verhaal van migratie en macht”, zegt Ali. In haar portretten gebruikt ze bijvoorbeeld de kleurrijke stoffen die wereldwijd worden geassocieerd met Afrika. „Die zijn van Nederlandse oorsprong.”

Javaanse batik

In de tijd dat Indonesië een Nederlandse kolonie was, maakten Nederlanders een goedkopere versie van Javaanse batiks, om die in Indonesië te verkopen. „Ze gebruikten de patronen van de Javanen zelf. Dat viel niet goed op Java, vervolgens zijn ze de stoffen en patronen in Afrika gaan verkopen.” Nog steeds komt een deel van deze stoffen uit Nederland.

Meer recent heeft ze een serie gemaakt waarin ze indigo gebruikt, de blauwe kleurstof die in de VS nog steeds met slavernij wordt geassocieerd.

Door mensen met die stof te bedekken kan de kijker niet anders dan zich afvragen wat hij nou ziet. Wat zegt het gebruik van deze kleurrijke patronen – is de verhulde figuur een Afrikaan, en maakt dat uit? En waarom is de figuur bedekt; verstopt het zich, of is het toegedekt. En door wie dan? „Ik heb er geen enkel bezwaar tegen dat mensen patronen of stoffen uit andere culturen gebruiken. Maar ze moeten wel weten wat ze doen, waar het vandaan komt.”

Ali vindt het belangrijk dat haar werken esthetisch interessant zijn. Dat ze mooi zijn. En daarin vond ze Muriel Mager, eigenaar van de Rotterdamse Contour Gallery.

Nederland heeft een sterke traditie in documentaire fotografie, zegt Mager. „Maar er is nog zoveel meer te zien! Het lijkt soms alsof dingen in Nederland niet mooi mogen zijn.”

Mager specialiseert zich in geënsceneerde fine art fotografie. „Dit werk van Alia vond ik indrukwekkend, en het bleef ook in mijn hoofd hangen. Het is in alle opzichten gelaagd.”

De expositie Vocal Motifs van Alia Ali is i.i.g. tot 09/01 te zien in Contour Gallery, Josephstraat 164, Rotterdam