Reportage

De echte relschoppers lopen vrij rond

Rotterdam Burgemeester Aboutaleb werd overvallen door de rellen in Rotterdam. De politie was in het nauw gedreven en kon lange tijd geen aanhoudingen verrichten.

Er zijn 49 aanhoudingen verricht tijdens de rellen in Rotterdam afgelopen vrijdag.
Er zijn 49 aanhoudingen verricht tijdens de rellen in Rotterdam afgelopen vrijdag. Foto Remco Koers/Hollandse Hoogte/ANP

Een kleine week na de rellen in Rotterdam kon de gemeenteraad donderdag twee ontluisterende conclusies trekken.

De eerste conclusie is dat er sprake was van een voorbereide, gerichte aanval van verschillende groepen op de politie, zoals hoofdcommissaris Fred Westerbeke in het stadhuis vertelde. Het ging minder om vernielen en plunderen, de politie werd vooral belaagd met stenen en zwaar vuurwerk. Dat kun je geen rellen meer noemen, dit neigt naar „een aanslag” op de democratische rechtsorde, vonden D66, PvdA en Denk. Westerbeke sprak zelf van „criminelen”. „Relschoppers vind ik een te licht woord.”

De tweede conclusie is dat de politie en het Openbaar Ministerie nog geen idee hebben wíe de verantwoordelijken zijn. Ja, de eerste twee relschoppers kregen deze week al celstraffen tijdens snelrechtzittingen. Maar van de 49 aangehouden personen, zijn er maar 8 vastgezet voor zware delicten als openbare geweldpleging en een poging tot doodslag. De overgrote meerderheid is opgepakt voor overtreding van het noodbevel in het centrum en is een dag later alweer vrijgelaten.

Lees het artikel Voor de tweede keer: géén doden door politiekogels

„De echte geweldpleging, die vond plaats toen de politie in ondertal was”, legde hoofdofficier van justitie Hugo Hillenaar in de raad uit. „De politie werd bekogeld met van alles en nog wat. De politie heeft zich ook moeten terugtrekken. De politie had op dat moment niet een overwicht om tot aanhoudingen over te gaan. Bij de opschaling is dat overwicht teruggewonnen. Toen konden arrestaties plaatsvinden. Maar op dat moment waren de extreme geweldplegers er niet meer.”

Alleen ‘platte petten’

Enkele dagen vóór de rellen zag de politie op sociale media een oproep van protestgroep Rotterdam in Opstand om te demonstreren, vertelde Westerbeke. Een eerdere demonstratie van deze groep was vreedzaam verlopen, daarom was de politie aanwezig met „platte petten” – agenten met reguliere uitrusting – met één peleton ME achter de hand.

Opmerkelijk is dat een woordvoerder van Rotterdam in Opstand zich vóór de rellen al had gedistantieerd van deze oproep, bevestigt een politiewoordvoerder: een mogelijke indicatie dat de demonstratie ‘gekaapt’ zou worden door relschoppers. Verder kreeg de politie vooraf signalen dat een deel van de harde kern van Feyenoord ook zou komen.

In korte tijd groeide de massa uit van tientallen uit tot honderden personen. Er waren demonstranten van de protestgroepen Freedom Demo Rotterdam, Defend Nederland en Dockers United, inventariseerde RTV Rijnmond deze week. Er waren ook voetbalhooligans van de Rotterdam Jongeren Kern (RJK) en ‘gelegenheidsrelschoppers’.

De politie zag zich uiteindelijk genoodzaakt acht peletons ME, 400 man, uit het hele land op te roepen. Een aantal bedreigde agenten heeft gericht geschoten, er zijn vijf gewonden door schoten bekend.

Strandrellen

Hoe kon het dat de ‘veiligheidsdriehoek’ van burgemeester Ahmed Aboutaleb zich zó had laten verrassen, vroeg 50Plus. Diezelfde burgemeester zou zich toch nooit meer laten verrassen na de ‘strandrellen’ in Hoek van Holland in 2009, waarbij agenten in het nauw ook schoten losten om zichzelf te redden.

Aboutaleb gaf een behendig antwoord dat het midden hield tussen een bevestiging en een ontkenning. Ja, achteraf gezien was de situatie verkeerd ingeschat, maar er was geen reden voor een andere inschatting. „Er was geen enkel signaal dat hier sprake zou zijn van georkestreerde inzet van geweld. Anders hadden we er met meer troepen gestaan”, zei hij. Pas laat, rond half elf, kwamen er twee valse bommeldingen om de politie af te leiden; dát waren aanwijzingen voor de mate van organisatie, zei Aboutaleb.

De politie heeft twintig rechercheurs ingeschakeld om de verantwoordelijken op te sporen. „We willen de echte relschoppers alsnog proberen te traceren”, zei hoofdofficier Hillenaar. Dat wordt een ingewikkelde klus met camerabeelden van vele relschoppers in het zwart met bedekt gelaat.

Ook willen politie en justitie onderzoeken of ze meer zicht kunnen krijgen op groepen die op chaos uit zijn. Regioburgemeesters hebben al ideeën geopperd, zoals een landelijke databank van relschoppers en meer zicht op besloten online groepen. Zulke maatregelen liggen gevoelig in verband met de privacywetgeving, zei Westerbeke. „In een politiestaat kun je alles zien aankomen, maar dan heb je geen vrij Nederland meer.”