Reportage

‘Als hier iemand verdwijnt dan weet je: die is in het VK of dood’

Duinkerken De dood van 27 migranten bij een schipbreuk in het Kanaal wakkert onrust aan tussen Frankrijk en het VK. De migranten laten zich niet afschrikken.

Een groep migranten nabij Wimereux in Frankrijk met een rubberboot waarmee ze het Kanaal willen oversteken naar het Verenigd Koninkrijk op woensdag 24 november.
Een groep migranten nabij Wimereux in Frankrijk met een rubberboot waarmee ze het Kanaal willen oversteken naar het Verenigd Koninkrijk op woensdag 24 november. Foto Gonzalo Fuentes/Reuters

Het is koud en regenachtig in Noord-Frankrijk. Het idee in een overvolle rubberboot te stappen om de overtocht naar het Verenigd Koninkrijk te maken is schrikbarend. Toch is dat precies wat 34 migranten woensdag deden. Tenminste 27 opvarenden kwamen om het leven toen de rubberboot mogelijk door een vrachtschip werd aangevaren.

Wie de doden zijn is nog niet bekend. Het waren zeventien mannen, zeven vrouwen, van wie eentje zwanger was, en drie jongeren onder wie één kind. Vermoedelijk waren het grotendeels Koerden uit Irak. De kans is groot dat zij de afgelopen dagen in de buurt van de rivierhaven van Duinkerken de nacht hebben doorgebracht.

Nadat de Franse politie vorige week het kamp in Grande-Synthe nabij Duinkerken ontmantelde, waar zo’n 1.500 mensen bivakkeerden, zijn de migranten op weg naar het VK hier beland. Het is een troosteloze plek op de grens tussen Duinkerken en Loon-Plage, verborgen tussen een snelweg, een spoorweg en een kanaal.

„Ik weet niet of ik hen kende. Wij hebben nog geen foto’s gezien of namen gekregen”, zegt Mohammed Arish, een 21-jarige Koerd uit Kirkoek in Irak, terwijl hij in een stinkend vuurtje port in een futiele poging de kou te verdrijven. „Er verdwijnen hier voortdurend mensen. Dan weet je: die zijn in het VK of ze zijn dood.”

Migranten en asielzoekers steken al jaren het Kanaal over in kleine bootjes. Maar de aantallen nemen toe. Dit jaar hebben volgens de Britse autoriteiten al 25.700 mensen de overkant bereikt; tegenover 8.469 vorig jaar. Deze maand breekt alle records: op 12 november alleen al maakten 1.185 mensen de overtocht. Tot woensdag stond het dodental voor dit jaar op drie, met nog vier vermisten. Vorig jaar vielen er zes doden.

De reden is niet meteen duidelijk. Dat de winter eraan zit te komen speelt vast een rol. Net als het opdoeken van het kamp van Grande-Synthe, en de bijna dagelijkse politieacties in Calais, waar men koste wat kost wil vermijden dat er opnieuw een ‘jungle’ ontstaat, zoals het geïmproviseerde vluchtelingenkamp dat er stond werd genoemd.

„De Franse politie heeft een dergelijk repressief klimaat gecreëerd dat er voor de mensen niets anders opzit dan hun geluk elders te zoeken,” zegt Laurine Chabal van Human Rights Observers, een ngo in Calais.

Via Minsk naar Duinkerken

De scherpe toename van het aantal oversteken kan ook deels een gevolg zijn van de politiek van Wit-Rusland om de Europese Unie op te zadelen met meer migranten. Want Mohammed Arish is zeven dagen geleden vanuit Minsk in Duinkerken beland. Hij, zijn ouders en zus van zeventien, betaalden elk 3.000 euro voor een ticket van Erbil naar Minsk en een visum voor Wit-Rusland. Zij verkochten hun huis en auto om de reis te betalen.

Arish betaalde nog eens 7.000 euro om via Polen naar Duitsland te worden gesmokkeld, deels te voet en deels met een auto. De rest van de familie zit in een kamp in Wit-Rusland. „Voor mijn ouders en zus was de tocht veel te moeilijk. Maar voor een jongeman is dat geen probleem.”

Nu zit hij te wachten op de eerste mogelijkheid om met een bootje naar het VK over te steken, waar al een broer woont. Dat kost nog eens 3.000 euro – geld dat bij een vertrouwenspersoon ligt en pas aan de smokkelaars wordt overgemaakt wanneer Arish heelhuids in het VK is aanbeland. Bang is hij niet, ook niet na wat er deze week is gebeurd. „God weet wat het beste is”, zegt hij berustend.

Het ziet er niet naar uit dat de schipbreuk van woensdag, het hoogste dodental ooit in het Kanaal, een afschrikkend effect gaat hebben. Enkele uren later hebben de Franse politie en brandweer zeventig mensen opgevangen die zich bibberend voor het station van Calais ophielden nadat hun overtocht was mislukt. „Het is verschrikkelijk wat er is gebeurd maar ik ga het toch blijven proberen,” zei een 30-jarige Soedanees tegen het persagentschap AFP.

In de nacht van woensdag op donderdag moest de politie opnieuw bijstand verlenen aan een groep van twintig migranten in Sangatte nadat hun bootje water had gemaakt. Donderdag werd op een strand in Calais nog een lijk aangetroffen, dat al te lang in het water lag om van de schipbreuk van woensdag afkomstig te zijn.

De tragedie van woensdag heeft de migrantencrisis wel bovenaan de politieke agenda geplaatst. Vooral in het VK beroert het thema de gemoederen, en Frankrijk is daarbij vaak kop van jut. „De patrouilles die onze vrienden op de stranden uitvoeren met 54 miljoen pond (64 miljoen euro) steun van het VK, het is niet genoeg,” zei de Britse premier Boris Johnson.

Frankrijk zegt dat het VK de beloofde miljoenen voor grensbewaking nooit heeft overgemaakt, en ziet het „French-bashing” in Londen als bedoeld voor binnenlands politiek gewin. Parijs maakt zich ook sterk dat het dit jaar al 1.500 smokkelaars heeft gearresteerd. In verband met de ramp van woensdag zijn opnieuw vijf mensen opgepakt.

In een donderdagavond op Twitter gepubliceerde brief aan de Franse president Macron stelde de Britse premier Boris Johnson nieuwe maatregelen tegen ‘illegale migratie’ voor, en vroeg hij Frankrijk onder meer om migranten na hun oversteek weer terug te nemen.

De brief, en de publicatie ervan op Twitter, leidde tot irritatie bij de Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin, die een uitnodiging aan zijn Britse ambtgenoot Priti Patel voor overleg over de migratiecrisis introk. De ontmoeting, zondag in Calais, gaat door met vertegenwoordigers van Nederland, België, Duitsland en de Europese Commissie.

Politie keek toe

Beide landen leggen sterk de nadruk op de smokkelaars, eerder dan op de oorzaken voor de migratie. Volgens de Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin moeten de smokkelaars „bestreden worden zoals wij tegen de terroristen strijden”.Het doet Laurine Chabal van Human Rights Observers steigeren. „Die smokkelaars zouden helemaal niet bestaan als de grenzen niet op slot waren, en als er een wettig migratiepad bestond in het VK,” zegt zij.

Het Franse imago kreeg wel een deuk toen het persagentschap Reuters donderdag beelden vrijgaf die gemaakt waren in de nacht van woensdag op donderdag op het strand van Wimereux, een toeristisch stadje van waaruit veel migrantenboten vertrekken. Op de beelden was te zien hoe een Franse politiewagen het vertrek van de migranten observeert zonder in te grijpen. Het is niet bekend of het om het bootje gaat dat woensdag schipbreuk heeft geleden.