Opinie

2G of een lockdown voor ongevaccineerden is niet te veel gevraagd

Coronamaatregelen Gevaccineerden hebben hun verantwoordelijkheid genomen, wie zich niet laat vaccineren moet op een andere manier bijdragen, betoogt .
Foto Lukas Barth/REUTERS

Mag je maatregelen nemen ter bestrijding van het coronavirus die voor ongevaccineerden belastender zijn dan voor gevaccineerden? Het 3G-coronatoegangsbewijs dat we al kennen maakt zo’n onderscheid (ongevaccineerden die geen Covid-herstelbewijs hebben moeten zich telkens laten testen), en de wetsvoorstellen die het kabinet inmiddels aan de Kamer heeft voorgelegd scherpen dat aan. Een 3G-coronapas zou kunnen worden geëist in het hoger onderwijs en op het werk. En op plekken buitenshuis waar de contactdichtheid heel groot is zou zelfs een 2G-pas kunnen worden gevraagd. Kan zo’n ongelijke behandeling van bevolkingsgroepen gerechtvaardigd worden?

Het doel van de maatregelen die nu worden voorgesteld is niet om het aantal besmettingen en daarmee het aantal opnamen in de ziekenhuizen en op de IC’s omlaag te krijgen. Dat hoopte de regering te bereiken met de maatregelen die sinds kort voor iedereen gelden, waarvan nu al duidelijk is dat zij tekortschieten. Pas daarna zou het uitgebreide toegangsbewijs ervoor moeten zorgen dat de besmettingsaantallen niet net zo hard weer gaan oplopen.

De overdracht van het virus blijft dan op een ‘normaal’ niveau waarop het aantal gevallen van ernstige ziekte en sterfte door Covid-19 laag is, de normale zorg geleverd kan worden aan andere patiënten, in en buiten het ziekenhuis, en zorgmedewerkers niet uitvallen door overbelasting en burn-out. Een niveau bovendien waarop geen sectoren van de maatschappij geheel of gedeeltelijk gesloten hoeven te worden, met alle economische en psychische schade van dien. Wat daar nu aan druk op patiënten, zorg en samenleving boven uitgaat zal ik de overdruk noemen.

Iedereen heeft verantwoordelijkheid

Kan die overdruk niet op een andere manier omlaag gebracht worden? Het zou beslist helpen als iedereen zich aan de basismaatregelen zou houden, zich zou laten testen bij klachten en thuis zou blijven bij een positieve testuitkomst. Maar dat zou niet genoeg zijn en de overheid kan het niet afdwingen. Overdruk zou echter niet bestaan als iedereen zich liet vaccineren.

Zeker, iedereen is vrij om dat niet te doen, maar niet om zich aan de verantwoordelijkheid te onttrekken voor de lasten en de risico’s voor anderen die die keuze met zich meebrengt. In een vrije samenleving mag je doen wat je wilt, maar niet als dat schade of gevaar voor anderen oplevert. Dit zou een open deur moeten zijn, maar het wordt opvallend zelden genoemd bij de beoordeling van maatregelen. Als de schade niet door individuele keuzen ontstaat maar door de optelsom van de keuzen van velen, mag je die over de leden van dat collectief omslaan. Tenzij mensen zich vrijwillig uit de maatschappij terugtrekken. Ook ongevaccineerden dragen immers alleen aan de overdruk bij door het beslag dat zij op de zorg leggen. Er zijn ongevaccineerden die geen beroep doen op zorg als zij besmet raken, maar dat zijn zeldzame vogels.

Een meer of minder complete lockdown voor ongevaccineerden: zie het als een vervangende dienstplicht

De frustratie van verpleegkundigen als weer een niet gevaccineerde patiënt een IC-bed komt bezetten is goed te begrijpen. Dit is bij uitstek de situatie waarin overheidsdwang nodig is om een eerlijke verdeling van lasten en lusten te garanderen. Karl Marx wist het al: zolang er schaarste heerst is ‘eenieder naar zijn bijdrage’ de enige passende verdeelsleutel. Dus niet ‘eenieder naar zijn behoefte’ zoals nu.

Nu zijn we niet van plan om de coronaprik op te vatten als een verzekeringspremie en de ‘onverzekerden’ uit het ziekenhuis te weren. De enige mogelijkheid om dan nog de lasten eerlijk te delen, is om een ‘premie’ verplicht te stellen. Zolang mensen hun bijdrage niet willen leveren door zich te laten vaccineren, is het daarom volstrekt redelijk om van hen te eisen om te doen wat zij kunnen om het beslag dat zij leggen op schaarse zorg te beperken. Zij hebben immers om te beginnen die schaarste veroorzaakt. Daarom is het niet onredelijk om enkele vrijheden van ongevaccineerden in te perken, en moet er ook een wettelijke mogelijkheid komen om 3G overal op te schalen naar 2G, dus ook in het hoger onderwijs en op het werk. Een meer of minder complete lockdown voor ongevaccineerden dus. Zie het als een vervangende dienstplicht.

Lees ook: Je niet laten vaccineren is niet per se asociaal

Liefde van één kant

In de serieuze media is de overheersende bekommernis dat de plannen van het kabinet de tweespalt in de samenleving zullen vergroten. We zouden de ongevaccineerden vooral niet bozer moeten maken dan ze al zijn. Opvallend aan deze boodschap is dat die een appel doet op de gevaccineerden die hun verantwoordelijkheid grotendeels genomen hebben, om solidair te zijn met ongevaccineerden die dat niet doen. Maar de liefde kan niet van één kant komen. De winkelier die vreest dat zijn zaak een nieuwe sluiting niet zal overleven en de hartpatiënt bij wie een hartklepoperatie voor de vierde keer wordt uitgesteld zijn ook boos. En met meer recht, ook al gaan zij niet de straat op om hun recht te claimen. Zij draaien op voor de keuze van sommigen om zich niet te laten vaccineren maar als zij ziek worden wel een beroep op de zorg te doen. Zorg die anderen daardoor niet kunnen krijgen.