OM-top perkte onderzoek Pels Rijcken in

Landsadvocaat Een officier van justitie wilde het onderzoek naar de fraude van Frank Oranje „opschalen”. De top van het OM legde het juist stil.

Het kantoor van Pels Rijcken in Den Haag.
Het kantoor van Pels Rijcken in Den Haag. Foto Jennifer Knuchel

De officier van justitie die de miljoenenfraude van bestuursvoorzitter Frank Oranje van Pels Rijcken onderzocht is in februari van hogerhand teruggefloten toen hij het strafrechtelijk onderzoek wilde opschalen. In plaats daarvan besloot het Openbaar Ministerie het onderzoek stil te leggen en een door Pels Rijcken ingeschakeld commercieel bureau de fraude verder te laten onderzoeken. Dat blijkt uit interne documenten die NRC verkreeg na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).

In maart maakte landsadvocaat Pels Rijcken bekend dat bestuursvoorzitter Oranje voor miljoenen had gefraudeerd. De notaris maakte dat niet meer mee, hij beroofde zichzelf eind vorig jaar van het leven nadat justitie zijn fraude op het spoor was gekomen. Inmiddels is duidelijk dat Oranje over een periode van ruim twintig jaar zeker 11 miljoen euro stal die hij als notaris voor klanten onder beheer had.

Lees ook: Het levenslange dubbelspel van top-notaris Frank Oranje

Pels Rijcken bracht de fraude van Oranje in maart naar buiten. Het kantoor maakte toen ook bekend dat het Deloitte had ingeschakeld om de fraude te onderzoeken. Het OM liet destijds in een verklaring weten dat zijn eigen strafrechtelijk onderzoek in afwachting van de bevindingen van Deloitte werden „getemporiseerd”. Pas als Deloitte klaar was zou het OM kijken „of aanvullend onderzoek noodzakelijk was”. Vanwege het overlijden van Oranje was er geen „strafvorderlijk belang” voor aanvullend onderzoek, oordeelde het OM.

Uit de interne documenten blijkt dat de behandelend officier van justitie daar drie weken eerder nog heel anders over dacht. „Er liggen nog te veel onopgeloste zaken”, schreef hij aan collega’s. Daarom wilde hij „opschalen in plaats van afschalen”. Op welke zaken hij doelde is niet bekend, het OM heeft die in de aan NRC verstrekte documenten zwart gelakt.

Na overleg binnen het functioneel parket – belast met fraudezaken – werd juist besloten een stap terug te doen en het onderzoek te pauzeren. De reden, aldus de Wob-stukken: Deloitte gaat voor een „wezenlijk” deel dezelfde feiten onderzoeken, waardoor het strafrechtelijk onderzoek (codenaam Schaap) best kan wachten totdat Deloitte klaar is. De Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD) die het onderzoek naar Oranjes fraude uitvoerde, kreeg te horen dat het een nieuwe klus kon oppakken. Wel bleef er aandacht nodig voor de „criminele erfenis” van Oranje.

De keuze om het strafonderzoek te pauzeren wekte intern verwondering, blijkt uit de vrijgegeven e-mails. Daags nadat Oranjes fraude openbaar was geworden ontstond er tijdens een wekelijks overleg van officieren van justitie „discussie” en bleken er „veel vragen” te leven over de kwestie.

Trend

Dat het OM ervoor koos om Pels Rijcken de leiding te geven in een onderzoek naar fraude door de eigen bestuursvoorzitter past in een trend. Het OM maakte in 2019 bekend dat het bij fraudezaken meer wil leunen op commerciële onderzoekers die werken in opdracht van het bedrijf waar is gefraudeerd. Dat scheelt mankracht in de opsporing, al is de vraag of bij dergelijke onderzoeken wel de volledige waarheid boven tafel komt. In antwoord op Kamervragen riposteerde minister Ferd Grapperhaus (Justitie, CDA) dat het OM en de FIOD zo’n onderzoek van commerciële partijen na afronding verifiëren.

Dat gebeurt ook bij Pels Rijcken. Het OM nam zich in februari voor dat „een klein team” van de FIOD het afgeronde Deloitte-onderzoek zal controleren, staat in de Wob-stukken. Deloitte vroeg het OM daarbij ook om toegang tot „laptops, telefoons” en andere gegevensdragers van Oranje, die normaliter alleen door de opsporing bekeken kunnen worden.

Eind september liet het OM aan NRC weten dat het Deloitte-onderzoek in de zomer ter controle was ontvangen. „De FIOD zal zich hier de komende tijd over buigen. Dit kan nog wel enige tijd duren.”

Uit eerder onderzoek van NRC bleek vorige maand dat de fraude van Oranje omvangrijker was en langer duurde dan Pels Rijcken op basis van het Deloitte-onderzoek deze zomer aan minister Grapperhaus meldde.

Met medewerking van Jorg Leijten

Correctie (25 november 2021): In dit artikel is verduidelijkt dat de besluitvorming over het onderzoek plaatsvond binnen het functioneel parket, onderdeel van het OM dat met fraudeonderzoeken is belast.