Reportage

Slechts 50 fanatieke aanhangers en geen supporterskroeg, maar wél voetballen tegen Real Madrid

Champions League FC Sheriff uit Tiraspol versloeg Real Madrid in Bernabeu. Nu komen de Madrilenen naar de niet-erkende dwergstaat Transnistrië. In het spelershotel staat een ijskastje kaviaar van de oligarch.

Spelers en publiek van Sheriff vieren een overwinning tegen Sjachtar Donetsk, eerder dit seizoen in de Champions League. FC Sheriff kan de volgende ronde nog bereiken. Internazionale staat slechts één punt voor in de poule, die Real Madrid leidt.
Spelers en publiek van Sheriff vieren een overwinning tegen Sjachtar Donetsk, eerder dit seizoen in de Champions League. FC Sheriff kan de volgende ronde nog bereiken. Internazionale staat slechts één punt voor in de poule, die Real Madrid leidt. Alex Nicodim/DeFodi Images

Met een grote zwarte trommel vol gele stickers voor zijn buik en met zijn rug naar het veld staat Alexander Sazarov (28) woensdagavond vooraan in Vak 13 van het Sheriff Tiraspol-stadion. Samen met de joelende capo zweept hij de ultra’s van de club uit Transnistrië op tijdens hun Champions League-wedstrijd tegen Real Madrid. Hij hoopt, nee hij rekent, op net zo’n spectaculair resultaat als uit in het Bernabéu vorige maand.

Daar schoot de Luxemburger Sebastien Thill in de negentigste minuut met zijn linkervoet de 1-2 binnen. „Ik zat na een lange werkdag alleen te kijken, op de bank met een biertje”, vertelt transportmedewerker Sazarov. „Ik heb het uitgeschreeuwd van vreugde. Hysterisch zitten lachen en huilen tegelijk.” Op zijn bonkige gelaat verschijnt een grote grijns met kuiltjes in zijn wangen als hij eraan terugdenkt.

Door de verbluffende winst bij de Spaanse megaclub en dertienvoudig winnaar van de Champions League krijgt debutant Tiraspol opeens de internationale erkenning waar het op en naast het veld naar snakt. De club domineert al decennia de Moldavische competitie en heeft zich op die manier bij de UEFA gekwalificeerd. Maar Sazarov noemt zich trots burger van de Pridnestrovische Republiek, beter bekend als de niet-erkende dwergstaat Transnistrië. Als hij zich ergens anders mee verbonden voelt, is het Rusland. Bij het woord Moldavië trekt hij een vies gezicht. „Daar heb ik niks mee.”

Moldavië en Transnistrië zijn al dertig jaar verwikkeld in een gestold conflict. Toen het op Roemenië georiënteerde Moldavië zich in 1990 onafhankelijk verklaarde van de afbrokkelende Sovjet-Unie, splitste de provincie ten oosten van de rivier de Dnjestr zich daar onmiddellijk van af. De gewapende strijd, waarin honderden doden vielen, staakte in 1992. Maar tot echte vrede, laat staan erkenning, kwam het nooit. Dus heeft Transnistrië een grens, een leger en een roebel die verder nergens geaccepteerd worden.

Straatbeeld in Tiraspol. Het hoofdkwartier van de Russische veiligheidstroepen.

Dmitri Lovetsky/AP Photo

Sheriff is overal

Journalisten zijn niet zomaar welkom in Transnistrië en FC Tiraspol zegde zonder reden een gemaakte interviewafspraak af. Maar met een EU-paspoort is een toeristisch bezoek van maximaal twaalf uur mogelijk aan de landstrook met bijna een half miljoen inwoners. In de aanblik van Russische soldaten langs het bobbelige asfalt, woontorens in dorre velden en een hooggesokkeld Lenin-beeld voor het parlement dat nog ‘Opperste Sovjet’ heet, lijkt te tijd te hebben stilgestaan. Met een Lada voor de deur en een hamer-en-sikkel in de vlag om het cliché compleet maken. De zichtbare ontwikkeling van één commercieel bedrijf in Transnistrië is echter even treffend: Sheriff is werkelijk overal.

Voorbij de Sheriff-hypermarkt en tussen twee Sheriff-benzinestations doemt het Sheriff-sportcomplex op, inclusief het moderne Sheriff-voetbalstadion met plek voor bijna dertienduizend fans. Alles heeft dezelfde donkerblauwe kleur en is afgegrendeld met een gietijzeren hek vol vijfpuntige sterren uit een western-film: het Sheriff-bedrijfslogo. Terwijl Alexander Sazarov en zijn ultra’s Vak 13 op stelten zetten, zijn de skyboxen het domein van oprichter en eigenaar Viktor Goesjan, de grote oligarch van Transnistrië. „Een echte voetballiefhebber aan wie wij veel te danken hebben”, zegt Sazarov. De werkelijke capo di tutti capi van het maffioze Transnistrië, volgens critici. Al hoor je die in de dwergstaat nauwelijks hardop.

Ex-agent Viktor Goesjan (59) profiteerde de afgelopen dertig jaar maximaal van de post-communistische privatisering van de staatsbedrijven en de schaduw- en smokkeleconomie waar het niet erkende Transnistrië op dreef. Naast vrijwel alle groothandels, supermarkten en benzinestations bezit hij inmiddels ook casino’s, wijn- en cognacfabrieken, een uitgeverij, televisiestation, en de enige mobiele aanbieder op de markt. Ook de kaviaar in het speciale ijskastje in de lobby van het oubollige hotel waar de selectie van Real Madrid verblijft is van hem.

Iemand die wel kritisch durft te zijn, is Anatoli Diroen (44), een van de schaarse oppositiepolitici in Tiraspol. Niet alleen naar schatting tweederde van de (legale) economie is in handen van Sheriff, het bestuur is dat ook. De door Goesjan gesponsorde partij Obnovlenië (Vernieuwing) bekleedt bijna alle 33 zetels en levert de president. „Het monopolie van Sheriff en de absolute macht van de oligarchen is de ziekte van onze staat”, zegt Diroen. „Zij zetten alle instituten in voor hun eigen gewin en worden almaar rijker. Terwijl gewone mensen hun inkomen achteruit zien gaan.”

Ondanks zijn afkeer voor het monopolie van Goesjan is ook politicus Diroen „ontzettend trots” op het sportieve succes van de lokale voetbalclub. „Ik hoop alleen dat we er als republiek van leren dat competitie gezond is. Dat een kleine club, en dus ook een klein land, de kans heeft succesvol te zijn als die zich aan de regels houdt.”

Het internationale succes van FC Sheriff Tiraspol wordt ondanks het etterende conflict ook in Moldavië positief gevolgd. Kroegen in de hoofdstad Chisinau beloven de wedstrijd tegen Real live uit te zenden. En op het kantoor van de nationale voetbalbond noemt assistent-bondscoach Serghei Clescenco het „een vreugde voor Sheriff én Moldavië”.

Clescenco (49) maakte voor Go Ahead Eagles ooit twee doelpunten in een gelijkspel tegen Feyenoord en is met elf doelpunten topscorer aller tijden van Moldavië. Hoe verklaart hij het Transnitrische succes? „Zoals je ook ziet bij Manchester City of Paris Saint-Germain domineert geld het moderne voetbal. En Sheriff heeft geld.” Het geschatte budget van bijna 13 miljoen euro is weliswaar een fractie van de 700 miljoen van Real, maar voor de Moldavische competitie enorm.

Het standbeeld van Lenin, voor het parlementsgebouw in Tiraspol.

Gleb Garanich/Reuters

De voetbalbond deelt een beetje mee in de premies uit de Champions League, maar heeft sportief niet veel aan het fortuin van Tiraspol. Bijna al het geld dat de Transnistrische club heeft, wordt geïnvesteerd in buitenlandse voetballers. Niet één van basisspelers van het eerste elftal heeft de Moldavische nationaliteit, noch wortels in Transnistrië. De sterren van Tiraspol heten Adama Traoré (Mali), Edmund Addo (Ghana), Frank Castañeda (Colombia) en Sebastien Thill (Luxemburg) en de in Madrid uitblinkende keeper Georgios Athanasiadis (Griekenland).

„We moeten Sheriff prijzen voor hun jeugdopleiding. Maar jonge talenten kunnen niet concurreren met spelers die ze kopen. De lokale jongens vertrekken, bijvoorbeeld naar Rusland”, zegt Clescenco. „De filosofie van de club is niet in het belang van de nationale ploeg.” Kwalificatie voor een eindtoernooi is en blijft ver weg voor het armste land van Europa, de nummer 177 op de FIFA-ranglijst.

De droom van elke fan

„Het is natuurlijk de droom van elke fan dat er een lokale speler doorbreekt, maar dat is onwaarschijnlijk” zegt ook Jevgeni Balanjoek (36), sportjournalist in Tiraspol. Toch heeft de lokale gemeenschap op andere manieren wel baat bij het sportieve succes. In voorbereiding op het bezoek van eerder Internazionale en nu Real Madrid, werd opeens een nieuwe stoep aangelegd tussen het station en het stadion.

Eerder deze maand liep ineens een horde Schotse toeristen, in kilt, door de stad. Schotland had een WK-kwalificatiewedstrijd gespeeld in Chisinau en fans waren nieuwsgierig geworden naar dat gekke Tiraspol dat opeens aan de Champions League deelneemt. „Dankzij het voetbal zien mensen Transnistrië niet meer als een gevaarlijk zwart gat”, aldus Balanjoek. Hij hoopt op een toeristische boost voor de lokale economie. En misschien, uiteindelijk, internationale erkenning.

Sazarov snakt er vooral naar dat het succes ook een aanzuigende werking heeft voor zijn ultra’s, want dat begint een wat mager gezelschap te worden. Bevolkingskrimp, vooral het wegtrekken van jongeren, knabbelt aan de supportersschare. „We zijn nog maar met een man of vijftig die echt fanatiek zijn”, zegt hij. „Tien jaar geleden waren het er wel driehonderd. Maar veel mensen zijn naar het buitenland vertrokken, anderen werden volwassen of mogen niet meer van hun vrouw.” Nieuwe aanwas is beperkt. Dus ja, dan helpt het als je in de Champions League tegen Real Madrid speelt en zelfs nog kans maakt om de groepsfase door te komen. „We hebben hier geen supporterskroeg en de meeste mensen houden zich niet bezig met voetbal. Maar nu wij vierhonderd kaartjes mogen verdelen onder trouwe fans, willen opeens heel veel mensen daarbij horen.”