België en Frankrijk vragen Frontex om hulp aan het Kanaal

Migranten De hulp van grensbewakingsagentschap Frontex wordt nu eens niet ingeroepen om migranten buiten Europa te houden, maar juist om mensen te onderscheppen die het continent proberen te verlaten.

Bezittingen van migranten op een duin in Wimereux, Noord-Frankrijk
Bezittingen van migranten op een duin in Wimereux, Noord-Frankrijk Foto Louis Witter/AP

Op zoek naar een opblaasbare kajak? Wie in de Decathlon in het Franse Calais of Duinkerken gaat kijken, zal er geen vinden. De Franse sportwinkelketen haalde vorige week alle opblaasboten uit het assortiment, om te voorkomen dat mensen ze gebruiken voor iets heel anders dan waar ze voor bedoeld zijn: het Kanaal oversteken.

Het aantal mensen dat probeert het Verenigd Koninkrijk te bereiken vanuit met name Frankrijk, waar de oversteek het kortst is, loopt de laatste maanden snel op. In 2019 vertrokken er volgens Britse cijfers maandelijks gemiddeld 141 migranten in een bootje over het Kanaal; op 12 november van dit jaar waren het er 1.185 op één dag. Sinds begin 2021 waagde zich een recordaantal mensen aan de oversteek: 23.000.

Of de beslissing van Decathlon daartegen zal helpen, is de vraag. Veel mensensmokkelaars bestellen gewoon rubberboten op internet, verklaarden burgemeesters in Franse kustplaatsen al. Maar een oproep die de Belgische staatssecretaris Sammy Mahdi (Asiel en Migratie) en de Franse minister Gérald Darmanin (Binnenlandse Zaken) maandag deden zal wellicht wél veel veranderen: ze willen het Europese grensbewakingsagentschap Frontex inschakelen om boten op te sporen en tegen te houden die de oversteek proberen te maken naar het Verenigd Koninkrijk.

Drukke zeestraat

Frankrijk en België hopen met de hulp van Frontex „meer doden te kunnen voorkomen”, zegt Sieghild Lacoere, woordvoerder van staatssecretaris Mahdi. Een aanzienlijk deel van de migranten bereikt de overkant, maar het gaat ook geregeld mis op de drukke zeestraat. Alleen al deze maand zijn er verscheidene mensen omgekomen en vermist geraakt. Zo’n zesduizend mensen moesten dit jaar uit het water gered worden. Hoewel er vanuit België aanzienlijk minder migranten vertrekken dan uit Frankrijk, moeten ook de Belgische kustwacht en politie vaak ingrijpen, zegt Lacoere: „Veel mensen drijven af richting België.”

Zo’n zesduizend mensen moesten dit jaar uit het water gered worden.

De landen willen via deze weg ook een halt toeroepen aan mensensmokkelaars, aldus Lacoere: „Hun verdienmodel mag niet blijven lonen.” Ook willen ze de „pull-factor” verminderen: ze hopen dat er minder migranten naar hun kustlijn trekken als de route minder aantrekkelijk wordt. Vooral Frankrijk grijpt sinds het opdoeken van het migrantenkamp in Calais, in 2016, hard in om het ontstaan van een nieuwe ‘jungle’ tegen te gaan. Deze maand nog ontruimde de Franse politie een groot tentenkamp in Grande-Synthe, een voorstad van Duinkerken, waar zo’n vijftienhonderd migranten leefden. Het gevolg van deze strategie: de migranten hebben zich meer verspreid langs de kust, waardoor de grenspolitie een steeds groter gebied moet controleren.

Lees ook onze reportage vanuit Calais. ‘De overtocht naar Dover is toch al riskant, die celstraf schrikt niet af.’

Koelwagen

Bootjes hebben vrachtwagens ingehaald als meest succesvol geachte manier om de overkant van het Kanaal te bereiken. Dit zou onder meer te maken hebben met strengere controles. Sinds het drama in Essex in 2019, toen 39 migranten die de oversteek probeerden te maken om het leven kwamen in een koelwagen, zijn er meer vrachtwagencontroles. Ook hebben mensensmokkelaars de prijs voor die route sindsdien verhoogd.

De verwachting was dat de Brexit zou leiden tot minder mensen die de oversteek maken, ook omdat de Britse regering strengere migratieregels heeft ingevoerd. Dat er in plaats daarvan sprake is van een toename, veroorzaakt spanningen tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Deze zomer spraken de twee landen af dat Frankrijk dit en volgend jaar 62,7 miljoen euro van de Britten krijgt om meer te patrouilleren. Maar in september dreigde de Britse minister Priti Patel (Binnenlandse Zaken) die steun alweer in te trekken, hoewel Frankrijk klaagde „nog geen euro” te hebben ontvangen. Frankrijk doet te weinig, suggereerden de Britten.

Minister Darmanin reageerde vorige week scherp: Frankrijk wil geen „boksbal zijn van de Britse binnenlandse politiek”. Het Verenigd Koninkrijk zou volgens hem eerder een blik moeten werpen op de aanzuigende werking van zijn arbeidsmarkt, „die grotendeels functioneert dankzij een reserveleger van goedkoop illegaal personeel”. Darmanin stelt dat de Britse regering het land minder aantrekkelijk moet maken voor migranten.

Buitengrenzen

Frontex bewaakte tot nu toe vooral de buitengrenzen van de Europese Unie. Het is daarom opvallend dat het agentschap deze keer wordt gevraagd om uitgaande migratie tegen te gaan. Maar volgens woordvoerder Lacoere is het „als je de cijfers bekijkt wel het overwegen waard”. Ook voor de Britten: minister Patel, die bij haar aantreden juist beloofde het moeilijker te maken voor migranten om het VK te bereiken, staat in eigen land onder grote politieke druk door de toename van het aantal migranten. Vorige week kwamen Darmanin en zij samen om de situatie te bespreken en de ruzie bij te leggen. Ze kwamen overeen dat ze vastbesloten zijn om „100 procent” van de oversteken te voorkomen.

Of de Frontex-optie daar ook is besproken, is niet bekend. Wel dat de ingreep ook voor Patel welkom zou zijn: sinds de Brexit valt het land niet meer onder de Dublin-regeling. Dit betekent dat migranten niet meer kunnen worden teruggebracht naar het land waar ze de EU binnenkwamen. Als Frontex de migranten al oppakt voordat ze het Kanaal over zijn, kan dat wel.

Het verzoek van België en Frankrijk moet nog worden goedgekeurd; ze zal besproken worden op de Europese Raad als het Frans EU-voorzitterschap begint, in januari 2022.