‘Annette’ past in het rijtje: dit zijn de mafste filmmusicals

Achtergrond | Merkwaardige musicals Leos Carax’ nieuwe film past binnen een traditie van merkwaardige musicals, van Busby Berkeleys weirde waterballetten tot het genre- en gendernormen doorbrekende ‘The Rocky Horror Picture Show’.

Adam Driver als shock-comedian Henry McHenry, in ‘Annette’.
Adam Driver als shock-comedian Henry McHenry, in ‘Annette’.

Toen Annette debuteerde op het filmfestival van Cannes omschreef filmvakblad Variety de vervreemdende musical van Leos Carax als een „dose of weirdness”. Maar de filmgeschiedenis zit vol musicals die nog veel geschifter zijn.

Veel mensen vinden het sowieso een vreemd genre, met personages die opeens in zang en dans uitbarsten. Liefhebbers smullen juist van die momenten waarin onzegbare emoties een uitdrukking vinden. Toch lukt het de meeste musicals om deze ingebakken kunstmatigheid te minimaliseren. Zo situeert Carax een groot deel van Annette in het theater, waar hoofdpersoon Henry zijn stand-upcomedy-act doet en in het operahuis waar sopraan Ann triomfen viert.

Lees ook: Oesterzwammen in de vorm van een vulva

Dat is een oud gebruik. Broadway Melody of 1929, een van de vroegste filmmusicals, speelt zich af in een theater, waardoor de zang- en dansnummers realistisch ingebed kunnen worden. Het publiek dat toekijkt fungeert als stand-in van het bioscooppubliek. Na dansnummers vol magie en verbeelding volgt een shot van applaudisserende toeschouwers: terug naar de werkelijkheid. Deze realistische inbedding is voor fantasierijke regisseurs en choreografen een perfect excuus zich lekker uit te leven.

Ook Annette combineert theatraliteit en abstrahering – de baby van de hoofdpersonages is een marionet – met realisme, zoals een plassende Ann of beffende Henry. In het eerste nummer ‘So May We Start’ vindt de overgang tussen theatraliteit en realisme zelfs naadloos plaats: acteurs en musici lopen vanuit een muziekstudio, met Carax achter een mengtafel, al zingend de straten van Los Angeles in.

Annette staat ook in de traditie van ‘merkwaardige musicals’ waarvan de makers nieuwe manieren vinden om de grenzen van het genre op te rekken.

Dat begint al meteen in de jaren dertig. Nadat de eerste golf geluidsmusicals in populariteit was afgenomen, gaf regisseur en choreograaf Busby Berkeley het genre een nieuwe stoot creativiteit. Hij bracht het genre – ook letterlijk – tot grote hoogte. Hij gebruikte het liefst een op een kraan geplaatste camera waarmee hij acteurs, orkest en schaars geklede chorus girls omtoverde tot perfect gesynchroniseerde, abstracte patronen. Dat ging gepaard met veel verbeelding en extravagantie: je gelooft vaak je ogen niet. Zie bijvoorbeeld ‘By a Waterfall’ uit Footlight Parade (1933) of ‘The Shadow Waltz’ uit Gold Diggers of 1933 (1933). Berkeley was niet alleen baanbrekend qua fantasievolle massachoreografieën, ook in camp- en psychedelische dansnummers was hij zijn tijd ver vooruit.

Gekker dan Carmen Miranda en haar bananenhoofddeksel in het nummer ‘The Lady in the Tutti-Frutti Hat’ of ‘The Polka-Dot Polka’ uit The Gang’s All Here (1943) wordt het niet, om nog maar te zwijgen van de weirde waterballetten die hij creëerde voor voormalig zwemster Esther Williams, zoals in bijvoorbeeld Million Dollar Mermaid (1952).

Van buitenissige Berkeley-nummers naar camp- en cultmusicals is een kleine stap. Het is bijvoorbeeld niet moeilijk te raden wat homoseksuelen zien in het campy Gentlemen Prefer Blondes (1953), waarin Jane Russell in een gymzaal vol knappe mannen in sportbroekjes zich wanhopig afvraagt ‘Ain’t There Anyone Here for Love’?

Dr. Frank-N-Furter

Door de muziek van het excentrieke duo Sparks in Annette past Carax’ musical tevens in de traditie van de rockmusical, die begin jaren zeventig opkwam en films opleverde als Hair, Jesus Christ Superstar en The Wiz (een zwarte remake van The Wizard of Oz met Diana Ross en Michael Jackson). Het is ook de periode waarin cultfilms opkomen, zoals de uitbundige genre- en gendernormen doorbrekende musical The Rocky Horror Picture Show (1975), met als hoofdpersoon Dr. Frank-N-Furter „The transsexual transvestite from Transylvania”.

Lees hier de recensie van Leos Carax’ ‘Annette’

Een van de merkwaardigste musicals aller tijden, Ken Russells verfilming van The Who’s rockopera Tommy, stamt ook uit 1975. Vooral de bizarre gastoptredens van Tina Turner als Acid Queen en Elton John als Pinball Wizard verbluffen. Het verhaal gaat over het jongetje Tommy dat ‘deaf, dumb and blind’ wordt als hij getuige is van een traumatische gebeurtenis, waarna hem nog allerlei vreselijke dingen overkomen.

Als hij zich als volwassene ontpopt tot flipperkastheld krijgt de messianistische Tommy een schare volgelingen. Onder de buitengewoon artificiële enscenering en excessieve scènes van Tommy schuilt een serieus verhaal over misbruik en heldenverering. Dan blijkt de stap van deze uiterst merkwaardige musical naar de thematiek van Annette niet eens zo groot.