NS verliest mogelijk fors deel van Duitse treindiensten

Openbaar vervoer NS-dochter Abellio raakt contract voor treinverbindingen in het Ruhrgebied kwijt.

Personeel van Duitse NS-dochter Abellio protesteerde maandag in Essen voor baanbehoud.
Personeel van Duitse NS-dochter Abellio protesteerde maandag in Essen voor baanbehoud. Foto Rolf Vennenbernd

NS dreigt een flink deel van zijn treindiensten in Duitsland kwijt te raken. Abellio, de noodlijdende dochter van NS, verliest vanaf 1 februari zijn contract voor regionale treinverbindingen in het Ruhrgebied. De lokale overheden schrijven een noodcontract uit; onduidelijk is of Abellio daarop mag meebieden.

Ook andere internationale activiteiten van NS – in meerdere regio’s in Duitsland en in het Verenigd Koninkrijk – staan onder druk. Zo loopt in maart de vervoersovereenkomst in Schotland af. Dochterbedrijf ScotRail zorgde in 2020 voor een opbrengst van ruim 1 miljard euro, een zesde van de totale opbrengsten van de NS.

Het Nederlandse spoorbedrijf is sinds 2004 actief in het Verenigd Koninkrijk en sinds 2008 in Duitsland. NS wilde inspelen op de verdergaande liberalisering van de Europese spoorwegen, maar die trend stagneert. In het VK herpakt de Britse regering de regie over het spoornet en in Duitsland klagen concurrenten over de macht van marktleider Deutsche Bahn.

Miljoenen verlies

In het Ruhrgebied ontbindt de publieke opdrachtgever van de regionale treindiensten, een groep van lokale overheden, het contract met Abellio. Dit Verkehrsverbund Rhein Ruhr (VRR) wil niet opdraaien voor de tekorten van Abellio Duitsland.

De Duitse NS-dochter lijdt grote verliezen en zal dat de komende jaren blijven doen, is de verwachting. Minister Hoekstra (Financiën, CDA), enig aandeelhouder van NS, schreef in juli aan de Tweede Kamer dat Abellio Duitsland de komende jaren afstevent op een verlies van 30 tot 50 miljoen euro per jaar. In 2020 haalde Abellio Duitsland een negatief resultaat van 147 miljoen euro (vanwege een eenmalige afwaardering van 84 miljoen; omzet was 744 miljoen). In 2019 was het verlies 33 miljoen (omzet 543 miljoen).

Ook andere internationale activiteiten van NS staan onder druk

Abellio Duitsland bevindt zich sinds juni in een insolventieprocedure. Dat betekent dat het bedrijf reorganiseert onder toezicht van de rechtbank en dat het bedrijf heronderhandelt met zijn publieke opdrachtgevers.

In Noordrijn-Westfalen zijn die onderhandelingen nu stukgelopen. Opdrachtgever VRR besloot maandagmiddag definitief het contract met Abellio op te zeggen. De regio moet nu op zoek naar een andere vervoerder die een noodconcessie wil rijden. Dat kost de lokale overheden vermoedelijk veel meer geld dan zij nu betalen voor het openbaar vervoer. Juristen onderzoeken nu of Abellio Duitsland mag meebieden op het tijdelijke vervoerscontract.

Lees ook: Duitse NS-dochter Abellio op rand van afgrond

Grootste contract

Met de VRR-lijnen zou NS zijn grootste contract in Duitsland verliezen. De vijf concessies in de regio Noordrijn-Westfalen – met treinen tussen onder meer Düsseldorf, Keulen, Essen en Dortmund en de regiolijn naar Arnhem – waren in 2020 goed voor een opbrengst van 262 miljoen (inclusief een coronabijdrage van de Duitse overheid). Daarmee vormden de opbrengsten 4 procent van de totale omzet van NS (6,6 miljard in 2020). Abellio Rail Nordrhein-Westfalen vervoerde vorig jaar 62 miljoen reizigers. Bij dit bedrijfsonderdeel werken ruim duizend mensen. Die zouden allen nieuw werk moeten vinden bij de spoorbedrijven die het vervoer van Abellio overnemen.

Het dreigende einde van Abellio in Noordrijn-Westfalen lijkt het begin van de ontmanteling van de Duitse tak van NS. In Midden-Duitsland onderhandelt Abellio met lokale overheden: het contract in Saksen-Anhalt wordt mogelijk afgestoten maar in Thüringen blijft Abellio rijden met een hogere vergoeding. In Nedersaksen (Hannover) gaat Abellio waarschijnlijk ook door, omdat de lokale overheden daar eveneens meer subsidie willen geven. Rond Stuttgart neemt mogelijk een lokale vervoerder de Abellio-lijnen over.

Hogere lonen, meer onderhoud

Abellio Duitsland onderhandelt al jaren met diverse overheden over hogere subsidies. Volgens de NS-dochter worden haar verliezen vooral veroorzaakt door twee externe factoren. De nieuwe cao voor spoorwegpersoneel in Duitsland leidt tot hogere loonkosten. In een krappe arbeidsmarkt blijkt het lastig om extra treinpersoneel aan te trekken. Abellio volgt de cao die Deutsche Bahn (marktleider met ruim 60 procent van de Duitse spoormarkt) heeft afgesloten met de vakbonden.

Verder wordt hard gewerkt aan het spoorwegnet in Duitsland. Volgens Abellio leiden die werkzaamheden tot grote vertragingen. De NS-dochter zou zich daarom lang niet altijd kunnen houden aan de punctualiteitsafspraken met regionale opdrachtgevers. Die leggen het vervoersbedrijf vervolgens boetes op.

Abellio stelt dat het de hogere kosten voor personeel en punctualiteit niet kon voorzien toen het enkele jaren geleden offertes uitbracht. Critici zeggen echter dat nieuwe toetreders op het Duitse spoor zoals Abellio destijds voor te lage bedragen hun diensten hebben aangeboden.