Israël kijkt met verbazing naar het getwijfel over de derde vaccinatie in Europa

Boosterprik Israël zag een toename van coronabesmettingen ondanks vaccins. Al sinds augustus zijn er daarom boostershots voor iedereen.

In Israël hebben al ruim vier miljoen mensen een 'boostershot' van het coronavaccin gekregen.
In Israël hebben al ruim vier miljoen mensen een 'boostershot' van het coronavaccin gekregen. Foto Oded Balilty/AP

„Certificate not found.” Het computersysteem van het Israëlische ministerie van gezondheid is onverbiddelijk: geen derde vaccinatie, dan geen coronapas. Betekende „volledig gevaccineerd” een paar maanden geleden nog dat je twee vaccinaties tegen Covid-19 hebt gehad, nu kom je zonder het derde zogeheten ‘boostershot’ nergens meer in.

Terwijl Nederland en de rest van Europa net voorzichtig zijn begonnen met het bieden van een derde vaccinatie aan kwetsbare groepen, heeft in Israël iedereen die dat wilde allang een derde prik in de arm. Deze zomer kwam de ‘booster’ beschikbaar. Eerst voor zestigplussers, vrijwel meteen daarna voor alle inwoners van twaalf jaar en ouder. Daar ging, net als nu in Europa, een snelle stijging van de coronacijfers aan vooraf. Niet alleen had de besmettelijke Deltavariant Israël bereikt, ook bleek de werkzaamheid van de vaccins na enkele maanden af te nemen. Daar kwam Israël als één van de eerste landen achter – ze waren immers ook eerder dan de rest met vaccineren begonnen.

Lees ook: Voorloper Israël merkt dat vaccins na een paar maanden minder effectief zijn

Die plotselinge ‘boostercampagne’ was op dat moment meer een politieke dan een medische beslissing. Na achtereenvolgende jaren met premier Netanyahu aan het hoofd van de regering was er net een nieuw kabinet aangetreden. September stond voor de deur, een maand vol feestdagen met de bijbehorende familiefeestjes, religieuze bijeenkomsten en andere evenementen, waar veel mensen bij elkaar zouden komen. De nieuwe premier Bennett had meermaals publiekelijk het coronabeleid van het vorige kabinet de grond in geboord. Hij wilde koste wat het kost voorkómen dat hij net als zijn verguisde voorganger een lockdown zou moeten aankondigen voor de feestdagen. De boostershots moesten het aantal gevallen snel verminderen, zodat de samenleving kon blijven functioneren. Het was een beredeneerde gok; er waren nog nauwelijks cijfers bekend over het effect van een extra inenting. Maar het pakte goed uit voor Bennett. Drie weken nadat de nieuwe inentingscampagne was begonnen, begon het aantal besmettingen onder gevaccineerde mensen drastisch terug te lopen.

Verbazing bij experts

Israëlische experts kijken nu met verbazing naar de discussie in Europa. Wat nu in Europa gebeurt, is vergelijkbaar met wat Israël maanden geleden meemaakte. „Israël loopt zo’n drie maanden voor op de rest van de wereld”, zegt professor Eyal Leshem van het Sheba Medical Center tegen NRC. „Dus als er in Israël in juli een toename was van het aantal besmettingen dat door het vaccin heen brak, dan zouden andere landen hebben kunnen denken: laten we ons daarop voorbereiden.” Hij maakt de kanttekening dat besmettingscijfers in verschillende landen niet één op één te vergelijken zijn.

In Israël is er nauwelijks een ethisch of medisch debat geweest over de derde prik en of die beperkt zou moeten worden tot bepaalde kwetsbare groepen. Volgens cijfers van het Israëlische ministerie van gezondheid hebben ruim vier miljoen mensen in Israël hun derde prik gehaald; zo’n 950 duizend mensen hebben wel hun tweede, maar niet hun derde vaccinatie gehad. De Israëlische regering deinst ook niet terug voor wat extra druk om twijfelaars over de streep te trekken. De derde prik is voor Israëliërs boven de zestien een voorwaarde voor toegang tot cafés, restaurants en evenementen, hoewel een negatief testresultaat overleggen ook een optie blijft. Het oorspronkelijke vaccinatiecertificaat, dat voor iedereen met twee Covid-19-vaccinaties geldig zou zijn tot eind december dit jaar, werd van de ene op de andere dag ongeldig verklaard. Ook toeristen moeten eraan geloven, al geven nog maar weinig landen een boostershot. Sinds 1 november worden toeristen onder voorwaarden weer toegelaten. Een daarvan is dat hun laatste vaccinatie niet langer dan zes maanden geleden is.

Het oorspronkelijke vaccinatiecertificaat werd van de ene op de andere dag ongeldig verklaard

Ook andere maatregelen

Naast de boostershots blijven in Israël nog andere maatregelen van kracht. Zo zijn mondkapjes nog steeds verplicht in het openbaar vervoer, in winkels en in openbare gebouwen. Voor een aantal plekken, zoals zwembaden en evenementen met beperkte, vaste zitplaatsen, werd de coronapas al ingetrokken.

De Verenigde Staten volgden eind vorige week het voorbeeld van Israël en boden alle volwassenen de derde prik aan. Ten tijde van de invoering in Israël had de Amerikaanse medicijntoezichthouder FDA de extra inenting alleen aangeraden voor kwetsbare groepen. Het nieuwe advies is deels gebaseerd op onderzoek uit Israël, waaruit blijkt dat een derde vaccinatie de bescherming tegen besmetting en tegen ernstige ziekte sterk verhoogt. Israël raadt de prik vanaf deze week ook aan voor jongeren tussen de twaalf en zestien. Het is niet duidelijk of een derde inenting ook voor hen een voorwaarde wordt om een coronacertificaat te krijgen.

Ondanks het succes van de boostershots is ook Israël nog niet van het gevreesde virus af. De afgelopen dagen steeg het reproductiegetal – het aantal mensen dat een positief getest persoon gemiddeld besmet – voor het eerst in maanden weer tot boven de 1. Premier Bennett waarschuwde deze week voor een „kindergolf” van besmettingen. Bijna de helft van de bijna vierduizend nieuwe besmettingen van afgelopen week werd vastgesteld onder kinderen jonger dan twaalf. Dinsdag begint Israël net als de VS met een inentingscampagne onder vijf- tot elfjarigen. De eerste buisjes Pfizer voor kinderen, ongeveer een derde van een dosis voor een volwassene, kwamen zondag het land binnen.

Premier Bennett waarschuwde deze week voor een „kindergolf” van besmettingen

De grootste risicogroep blijven de mensen die zich helemaal niet hebben laten vaccineren. In Israël is dat zo’n 15 procent van de bevolking boven de twaalf. Volgens het ministerie van gezondheid vormen ongevaccineerden het overgrote deel van de nieuwe gevallen en ook van de ernstig zieke Covidpatiënten. Professor Leshem verwacht dat nieuwe uitbraken en hoge besmettingscijfers niet van de baan zijn, „maar het gevaar dat de gezondheidszorg wordt overspoeld of dat we weer in volledige lockdown moeten, is hopelijk geweken doordat de meerderheid van de bevolking is gevaccineerd.”

Lees ook de reportage uit Israël: ‘Mijn dochter gaat van school als Israël wekelijks wil testen’