Eerlijk proces in Qatar? De FIFA ‘deed totaal niets’

WK voetbal Een WK-medewerker zit vast na protest over het leven van arbeiders in Qatar. Het proces zou oneerlijk zijn geweest. Hij vroeg FIFA en de Nederlandse ambassade om hulp, blijkt uit stukken die NRC kreeg.

Het Education City-stadion in Doha, een van de acht stadions voor het WK voetbal van 2022 in Qatar.
Het Education City-stadion in Doha, een van de acht stadions voor het WK voetbal van 2022 in Qatar. Foto Kai Pfaffenbach/Reuters
WK in Qatar: berichten uit de gevangenis
Deze podcast luister je ook in onze app

„Geachte leden van de Nederlandse ambassade in Doha, Qatar. Ik schrijf u nadat alle juridische kanalen in Doha mij in de steek hebben gelaten, waardoor ik twee jaar onmenselijk heb geleden onder extreme omstandigheden en afpersing […].”

Zo begint de brief die Abdullah Ibhais (35) stuurt op 23 september van dit jaar, om half drie in de middag, aan de Nederlandse vertegenwoordiging in Qatar. Ibhais is een Palestijnse man met een Jordanees paspoort, die als media-manager een hoge positie had binnen de organisatie van het WK voetbal van 2022. Dat toernooi wordt volgend jaar in Qatar gehouden. In de brief – in bezit van NRC – legt Ibhais uit dat hij in ongenade is gevallen bij het regime van Qatar. Dat komt volgens hem omdat hij kritisch is geweest op de behandeling van arbeiders die stadions en faciliteiten voor het WK bouwen.

De kwestie speelt sinds de zomer van 2019, toen er een staking was van gastarbeiders in Doha, waar Ibhais woont en werkt. Hij is ernaartoe gegaan en was „diep geschokt”, schrijft hij. Het waren gastarbeiders die volgens hem onder meer werkten aan het Al Bayt-stadion en het Education City-stadion - twee van hen bevestigden dat zondag in een reportage op de Duitse televisie. Wat Ibhais zag: „Honderden arbeiders in een onderkomen dat niet eens geschikt was voor dieren, zonder airconditioning, eten of stromend water.”

Sommigen van hen, schrijft Ibhais, hadden al een half jaar geen salaris gehad. Ibhais schrijft dat hij zijn observaties direct meldde aan de top van de WK-organisatie, onder meer aan de baas: Hassan Al Thawadi. WhatsApp-gesprekken, die onlangs zijn gepubliceerd door de Noorse website Josimar, onderschrijven dat.

De WK-top wilde dat de staking niet met het WK in verband zou worden gebracht. Ibhais moest dat – als media-manager – van zijn bazen in een statement naar buiten brengen. Hij weigerde. Al Thawadi had er geen boodschap aan, is te horen in een uitgelekte voicemail: „Verzin een narratief, geef er een draai aan.”

Benen breken

Abdullah Ibhais hoopte, schrijft hij aan de ambassade, dat de problemen van de arbeiders zouden worden opgelost. Wat er gebeurde: Ibhais werd een tijdje later gearresteerd en begin 2021 veroordeeld tot vijf jaar celstraf. Hij zou zich volgens een lagere Qatarese rechtbank hebben laten omkopen bij het uitgeven van een sociale media-opdracht.

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch, die rechtbankdocumenten onderzocht, spreekt van een zeer oneerlijk proces. Bewijs tegen Ibhais is volgens hen onrechtmatig verkregen. Hij zou bovendien zijn „geïntimideerd”. Ibhais schrijft dat zelf ook aan de Nederlandse ambassade. Toen hij om een advocaat had gevraagd, werd hem gezegd: „We zullen zijn been breken en het jouwe ook.”

Ibhais heeft één vraag: help me een eerlijk proces te krijgen

Deze dinsdag dient het hoger beroep in de kwestie van Abdullah Ibhais, die een symbool is geworden voor de omstandigheden in WK-land Qatar. Daar werken circa twee miljoen gastarbeiders, vaak in slechte omstandigheden. Vorige week publiceerde de International Labour Organisation, onderdeel van de Verenigde Naties, een rapport waaruit bleek dat er onder gastarbeiders vijftig doden zijn gevallen in 2020. Volgens The Guardian zijn sinds de toewijzing van het WK aan Qatar in 2010 meer dan 6.500 gastarbeiders overleden. Qatar spreekt dat cijfer tegen.

De zaak-Ibhais voegt aan die explosieve context een dimensie toe, omdat het vragen oproept over het rechtssysteem. Het toont bovendien de ingewikkelde positie van landen en voetbalbonden als ze direct worden geconfronteerd met een man die opstaat tegen het regime. Ibhais vroeg de Nederlandse ambassade én wereldvoetbalbond FIFA om hulp. Veel steun kreeg hij niet, vertelt zijn broer Ziyad via de telefoon aan NRC: „Abdullah heeft overal aangeklopt, maar hij is in de steek gelaten.”

Abdullah Ibhais heeft eind 2019 bijna zes weken vastgezeten in Doha. Daarna is hij op borgtocht vrijgelaten. Ook nadat hij werd veroordeeld tot een celstraf, bleef hij op vrije voeten – in afwachting van het hoger beroep. Ibhais heeft die periode gebruikt om contact te leggen met mensenrechtenorganisaties, ambassades en voetbalbonden, blijkt uit documenten die NRC bezit. Die zijn gedetailleerd, al is onduidelijk in hoeverre ze compleet zijn.

In zijn e-mails doet Ibhais zijn geschiedenis uit de doeken: van zijn rol bij de staking, de WhatsAppconversatie met de top van de WK-organisatie, zijn arrestatie, zijn veroordeling. Hij heeft steeds één vraag: help me om een eerlijk proces te krijgen.

Lees ook: WK-organisator Qatar schuift sterren naar voren en pakt critici aan

Belangrijke sponsor

Na zijn veroordeling heeft Ibhais geprobeerd om een klacht in te dienen bij de FIFA, vertelt zijn broer, die zelf niet in Qatar woont. Hij kreeg contact met Andreas Graf, het hoofd van de afdeling mensenrechten bij de FIFA. Die verwees hem naar het ‘platform’ voor klokkenluiders, het BKMS-systeem. Daar zou zijn klacht zijn bekeken, waarna FIFA liet weten dat het niet kon interveniëren in strafzaken.

Abdullah Ibhais heeft ook contact gelegd met Adidas – een belangrijke sponsor van de FIFA die onder meer de officiële wedstrijdbal voor het WK levert. Op 19 september e-mailt Ibhais aan William ‘Bill’ Anderson, de vicepresident van de afdeling ‘sociale zaken’. „Dit is mijn laatste oproep. Ik weet niet of ik nu, morgen of daarna wordt gearresteerd.”

Anderson komt in actie. Hij stuurt de e-mail door aan Andreas Graf, het hoofd van de afdeling mensenrechten bij de FIFA. Hij spreekt van een „onrechtmatige arrestatie” en verzoekt Graf om contact te leggen met Ibhais.

In de dagen daarna neemt Ibhais contact op met andere voetbalbonden en ambassades – waaronder de Nederlandse. Die heeft, zo zegt zijn broer, nooit geantwoord. De ambassade zelf reageerde maandag niet op vragen van NRC. Ibhais heeft het mobiele nummer van Graf en vraagt via berichtenservice Signal of de FIFA „van plan is om actie te ondernemen.” Graf antwoordt: „Dank voor je bericht, ik kom er binnen een paar uur op terug.”

Twee dagen later brengt Human Rights Watch een persbericht uit waarin een oproep wordt gedaan om Ibhais een eerlijk proces te gunnen. Een dag later staat een zitting voor het hoger beroep gepland.

Lees ook: Kritiek op het regime in Qatar? Deze gastarbeider werd opgesloten

Ibhais stuurt het persbericht door aan Andreas Graf van de FIFA: „Morgen is er een zitting en niemand bij de FIFA heeft me iets laten weten.” Op 7, 9, 11 en 18 oktober probeert Ibhais via Signal te bellen met Graf, blijkt uit zijn gespreksgeschiedenis. Er wordt niet opgenomen. Berichtjes worden niet meer beantwoord. Het lijkt erop dat Graf ervan uitgaat dat de kwestie afgehandeld zal worden via het klokkenluiderssysteem.

Op 4 november besluit Ibhais om te documenteren dat FIFA, in zijn ogen, klachten heeft genegeerd. Hij schrijft via Signal in verschillende berichten aan Graf: „Ik weet dat ik geen antwoord zal krijgen. Toch stuur ik je dit om aan mezelf te bewijzen hoezeer de FIFA verbonden is met het SC [de WK-organisatie]. FIFA heeft niets gedaan om de levens van arbeiders te verbeteren, dus welke hoop kan ik eigenlijk koesteren dat FIFA in beweging komt om mijn rechten en die van mijn familie te beschermen. [...] Misschien is het een goed moment om de vraag te stellen … heeft een mensenrechten-afdeling van de FIFA een doel, en is dit wel de goede plek om aan te kloppen als een van de good guys?”

Het verhaal van Abdullah Ibhais komt op 25 oktober voor het eerst naar buiten via Josimar. Daarna maakt Ibhais met een paar journalisten interviewafspraken – ook met NRC. Vlak voor dat interview wordt hij weer opgepakt. Zijn broer laat weten dat Ibhais ervan uitgaat dat hij weer is vastgezet omdat hij contact had met journalisten.

Ibhais weigert in de gevangenis te eten. In een voicememo die Ibhais vanuit de gevangenis stuurt, en die NRC heeft beluisterd, zegt hij dat geen van de andere gevangenen wacht op hoger beroep. Voor Ibhais een bewijs dat hij is opgepakt omdat zijn kwestie in de media wordt beschreven.

Blond en blauwe ogen

Het Supreme Committee (de WK-organisatie) heeft het verhaal van Ibhais steeds afgedaan als een „verzinsel en leugen”. In een statement dat de organisatie gaf aan The Guardian schrijft het dat Ibhais in hun ogen wel degelijk schuldig is aan omkoping. Over de staking van 2019, in weerwil van verklaringen van arbeiders die erbij waren: „De realiteit is dat er geen WK-medewerkers bij betrokken waren.” Vragen die NRC vorige week aan het SC stelde over de kwestie-Ibhais zijn niet beantwoord.

De FIFA wil niet veel over de zaak kwijt. Een woordvoerder: „FIFA vindt dat ieder mens recht heeft op een eerlijk proces. We volgen de zaak van meneer Ibhais nauwlettend.” Voor de familie is dat onvoldoende, zegt Ziyad: „In de praktijk hebben ze totaal niets gedaan om hem te helpen.”

Dinsdagochtend moet Abdullah Ibhais weer voorkomen. In Lusail, Doha, op de zesde verdieping van het gebouw waar het beroepshof is gevestigd. Zijn familie hoopt dat er pers op af komt. Liefst, zeggen ze, blonde journalisten met blauwe ogen. Ziyad: „De WK-organisatie is alleen gevoelig voor pr. Wij denken dat Abdullah alleen een eerlijk proces krijgt als westerse journalisten meekijken.”