1G, 2G, 3G: hoe werkt de coronapas het best?

Coronastrategie Een risicomodel van de TU Delft rekent voor wat de gevolgen zijn van de mogelijke coronapassen: 1G, 2G en 3G.

Bezoekers van de jaarlijkse kerstmarkt in de grotten van Valkenburg laten hun coronapas scannen.
Bezoekers van de jaarlijkse kerstmarkt in de grotten van Valkenburg laten hun coronapas scannen. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Als de besmettingscijfers de komende weken voldoende dalen, wil het demissionaire kabinet versoepelen met een andere inzet van de coronapas. Nu mogen op alle locaties waar de coronapas geldt, zoals horeca, voetbalstadions en sportscholen, ook niet-gevaccineerden naar binnen na een negatieve test (het ‘3G’-model). Het kabinet wil dat veranderen. In omgevingen met een hoog risico op besmetting, zoals ongeplaceerde evenementen en horeca, zou 2G moeten gaan gelden: alleen gevaccineerden en mensen die van corona zijn genezen hebben dan nog toegang. Dit zou veiliger zijn en kunnen voorkomen dat bepaalde sectoren ook voor gevaccineerden volledig gesloten moeten blijven.

Lees ook: Het 2G-regime zal het tij nu niet keren

Politiek is de keuze voor 2G zeer omstreden. Demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) dient naar verwachting deze maandag een wetsvoorstel om 2G mogelijk te maken in bij de Tweede Kamer, maar het is nog onduidelijk of een meerderheid dit zal steunen. Veel partijen vrezen een verdere tweedeling tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden. Ook vragen partijen zich af of 2G niet, net als het huidige 3G, voor schijnveiligheid zorgt. Gevaccineerden hoeven niet te testen, maar kunnen het virus wel bij zich dragen en verspreiden. Om deze reden stelde de ChristenUnie vorige week voor te kijken naar een 1G-model, waarbij ook gevaccineerden weer moeten testen.

Wat valt er te zeggen over de veiligheid van de drie verschillende regimes voor de coronapas? Het Outbreak Management Team (OMT) vergaderde afgelopen vrijdag over de verschillende varianten. De TU Delft maakte een risicomodel dat voor de varianten berekent hoeveel besmettingen en ziekenhuisopnames direct uit een evenement voortkomen. Onderzoeker Bas Kolen gebruikte een fictief ongeplaceerd dance-evenement van zeven uur met 100.000 bezoekers en keek wat er gebeurt als dat met een 1G-, 2G- of 3G-regime wordt gehouden. Het kabinet en het OMT baseren hun keuzes mede op zijn model.

In het model zit inmiddels de huidige besmettelijke Deltavariant verrekend, de betrouwbaarheid van de sneltest vooraf wordt geschat op 80 procent. Ook gaat het model uit van goede QR-controle. Tussen gevaccineerde en genezen mensen is geen onderscheid gemaakt, omdat hun bescherming tegen het virus nagenoeg gelijk is.

2G — geen testen


2G: Alleen gevaccineerde en genezen mensen binnen, niemand getest

In dit scenario zijn alle 100.000 bezoekers gevaccineerd of genezen, maar niet van tevoren getest. Uit het model volgt dat in zo’n geval ongeveer 200 bezoekers besmettelijk zijn. Zij kunnen het virus ongemerkt bij zich dragen of ondanks klachten toch naar het evenement zijn gegaan. Het virus verspreidt zich in dit scenario wel minder makkelijk dan onder niet-gevaccineerden. „Wij hebben er in het model mee gerekend dat gevaccineerden 60 procent minder besmettelijk zijn”, zegt Kolen. Desondanks zullen sommige gevaccineerden door het ontbreken van een test het virus toch mee naar binnen nemen en het verspreiden. Uit de berekening van Kolen blijkt dat op het dancefeest zo’n vijftig nieuwe besmettingen zouden ontstaan.

2G voorkomt beter dan de andere regimes dat aanwezigen na het evenement moeten worden opgenomen. Het aantal nieuwe opnames is met 0,05 verwaarloosbaar. De reden hiervoor is eenvoudig: gevaccineerden komen na besmetting zelden in het ziekenhuis en kunnen in een 2G-setting geen ongevaccineerden tegenkomen en besmetten die wél serieus risico lopen om ernstig ziek te worden.

Concluderend zegt Kolen dat bij 2G „het effect op besmettingen kleiner is dan op ziekenhuisopnames”. Hij zegt dat het daarom belangrijk is te bedenken wat het precieze doel is van je beleid: 2G is geen wondermiddel om het aantal besmettingen naar beneden te brengen of laag te houden. Overigens kijkt het model alleen naar het risico op het evenement zelf en niet naar de gevolgen na afloop. „Mensen die een 2G-evenement hebben bezocht, gaan naar huis en kunnen alsnog anderen besmetten die in het ziekenhuis kunnen komen. Dat geldt bij elk regime, maar daar moet je wel rekening mee houden.”

3G — alleen ongevaccineerden testen

3G: Gevaccineerde en genezen mensen mogen binnen, ongevaccineerden ook na negatieve test

Het 3G-model is hoe de coronapas nu op tal van plekken al wordt toegepast. Dat systeem is bepaald niet waterdicht, bleek de afgelopen weken. Op een groot evenement als Amsterdam Dance Event werden ondanks de QR-controles na afloop alsnog zo’n duizend besmettingen vastgesteld. Dat is niet verrassend als je met 3G gaat rekenen. De TU Delft ging voor het fictieve dansfeest met 100.000 bezoekers uit van een beschermingsgraad van 75 procent. Oftewel, 75.000 mensen zijn gevaccineerd of genezen en 25.000 zijn ongevaccineerd. Deze laatste groep doet vooraf een test.

Uit berekeningen blijkt dat er met 3G meer besmettingen op het evenement ontstaan dan met 2G: circa 75 in plaats van 50. Van de groep besmettelijke mensen op een 3G-evenement is het grootste deel volledig gevaccineerd. Dat is logisch, zegt Kolen. „Gevaccineerden zijn veruit de grootste groep, dus ook de grootste bron van besmettingen.” Zij steken elkaar wel minder snel aan, met als gevolg dat vooral niet-gevaccineerden op een 3G-event risico lopen. Hoewel zij vooraf een test doen en dus meestal niet met het virus op het feest komen, lopen zij een relatief groot risico binnen besmet te worden door een gevaccineerde. Van de 75 nieuwe besmettingen vinden er ruim veertig plaats bij de kleine groep ongevaccineerden.

3G veroorzaakt ook aanzienlijk meer ziekenhuisopnames dan de andere regimes. Niet-gevaccineerden die besmet worden, hebben meer kans in het ziekenhuis te komen. Daarnaast bestaat nog het risico dat zij na het evenement relatief vaak in contact zijn met andere ongevaccineerden. 3G werkt dus minder goed dan 2G of 1G tegen besmettingen en ziekenhuisopnames. Dus hoewel het politiek gezien misschien het meest praktische of rechtvaardige systeem is, werkt 3G het minst goed tegen verdere verspreiding van het virus.

1G — iedereen testen, ook gevaccineerden

1G: Gevaccineerde, genezen en ongevaccineerde mensen mogen binnen, iedereen negatief getest

Bij een 1G-systeem mogen zowel gevaccineerde, genezen als niet-gevaccineerde mensen naar binnen én wordt iedereen van tevoren nog getest. Dat lijkt een ideale manier om besmettingen op het evenement te voorkomen, omdat dit het enige model is waarbij ook de grote groep gevaccineerden verplicht een test moet doen. De berekening van de TU Delft laat zien dat 1G inderdaad tot de minste besmettingen op het evenement leidt: zo’n 25, de helft minder dan bij 2G (50) en drie keer minder dan bij 3G (75). Dat er toch nog 25 besmettingen kunnen plaatsvinden, komt doordat de manier van testen met een effectiviteit van zo’n 80 procent niet perfect is: een op de vijf bezoekers test vals negatief of is alsnog besmet geraakt in de 24 uur tussen de test en het evenement.

Als het doel van je beleid is zo veel mogelijk besmettingen te voorkomen, is 1G het beste model, zegt Kolen. „1G zal het meeste effect hebben op de epidemiologie omdat je meer besmettelijke mensen afvangt van tevoren.” Wel leidt 1G tot iets meer ziekenhuisopnames die rechtstreeks voortkomen uit het evenement dan 2G. Dit komt omdat bij een 1G-evenement wel ongevaccineerden rondlopen en een aantal van hen ernstig ziek kan worden. Toch zal 1G na afloop van het evenement meer ziekenhuisopnames voorkomen, denkt Kolen. „Minder besmettingen na afloop geeft minder risico voor de maatschappij, 1G heeft dus een groter effect op wat na het evenement komt, ook in het ziekenhuis.”

Lees ook: 55 procent van Nederlanders is voor 2G, maar wat zeggen ethici?

1G kan dus gezien worden als het meest veilige model voor de coronapas, maar het is tegelijkertijd ook een ingrijpend systeem. De grote groep gevaccineerden zal weer iedere keer moeten testen, waardoor ook heel veel extra testcapaciteit nodig is. „Je moet weer iedereen gaan testen, en ook bij 1G bestaat 100 procent veiligheid niet. Het is uiteindelijk de vraag hoeveel risico je wil nemen en dat is aan de politiek.”