Opinie

Alles is beter dan de eerste hulp op slot gooien

Rosanne Hertzberger

Ik sprak deze week met de peuterleidster van mijn jongste. Een jonge, warme, bevlogen vrouw, dol op kinderen en kinderen dol op haar. Afgelopen maanden verdween de sprankel uit haar ogen. Oorzaak: ze kan niet doen wat ze wil doen. Op de peuterspeelzaal hoort ze kwalitatief hoogstaand voor- en vroegschoolse educatie aan te bieden voor het relatief grote aandeel ‘doelgroepkinderen’ die vanwege taal- of andere achterstanden extra aandacht nodig hebben. Daarnaast knutselt ze vader- en moederdagcadeau’s, verschoont ze luiers, plaatst ze foto’s op het ouder-kindportaal en vult ze uitgebreide rapporten in. Ze moet alles zijn voor iedereen.

Ze moet de grote problemen van de maatschappij oplossen. Maar haar collega’s zijn moedeloos vertrokken, werden ziek of hebben Covid, en de vervangers zijn lief maar nieuw. En nu kan ze niet meer alles zijn voor iedereen.

In Nederland zijn wij gewend aan topkwaliteit. We verwachten niet anders. We leven in een van de rijkste, veiligste, schoonste, gezondste en best georganiseerde landen ter wereld. Meest gehoord wanneer er onverhoopt iets misgaat: ‘Dat dit kan. In Nederland’. Anno 2021 moeten we ons niet afvragen hoe we de kwaliteit in ons land verder kunnen verhogen, maar hoe we in vredesnaam van die hoge plek in de wereldranglijsten afkomen.

Want wat dreigt op onze peuterspeelzaal is niet dat er minder kwaliteit wordt geleverd. Wat dreigt is dat er straks helemaal niets meer wordt geleverd. Wat dreigt is dat onze goede juffrouw vertrekt, voor een administratieve functie, of iets anders waar ze niet dagelijks het gevoel heeft tekort te schieten.

Dit gebeurt in heel Nederland. Overal vertrekken jonge, bevlogen verpleegkundigen, pedagogisch medewerkers, leerkrachten en politieagenten teleurgesteld uit wat ooit hun droombaan was. Neem het spoor. De trein rijdt niet vanwege een gebrek aan verkeersleiders. ProRail wil namelijk hbo’ers aantrekken, van een topkwaliteit opleiding waar minder dan 1 procent slaagt. Die vervolgens na een paar jaar is opgebrand vanwege gebrek aan collega’s.

De topkwaliteit, diploma’s, streefcijfers, kwaliteitsregistratie, accreditaties – ze vormen een steeds zwaarder dak dat op steeds minder pilaren leunt. En wanneer de overgebleven pilaartjes het dak niet kunnen dragen, worden die pilaartjes berispt. Een verpleeghuisarts die de verantwoordelijkheid kreeg voor vierhonderd verpleeghuisbewoners nadat haar collega’s vertrokken, kreeg van het medisch tuchtcollege het verwijt dat ze niet had mogen blijven werken in zo’n onverantwoordelijke situatie. Ze had het dak op de grond moeten laten ploffen.

Maar ook ten tijde van groeiende personeelsschaarste blijven tuchtcolleges tuchtigen en inspecteurs inspecteren. Is iedereen wel BIG-geregistreerd? Hebben ze hun certificaten op orde? Zijn ze naar de nascholingen geweest? Hebben ze alle elektronische patiëntdossiers ingevuld? Zijn alle pagina’s van de calamiteitenmelding volledig? Zijn de medicijnen wel met vier ogen geprepareerd?

Ik denk dat je wel even mag vloeken in de kerk, wanneer die op instorten staat. Ik pleit voor meer onveiligheid en minder kwaliteit. Ik pleit voor treinen die zo nu en dan botsen. Meer onbevoegd personeel. Meer medische missers. Het zal slikken zijn voor ons allemaal – ja, ook voor de peuterleidster, verpleegkundige en verkeersleider die hard hebben gewerkt voor hun diploma’s en trots zijn op de kwaliteit die ze normaal gesproken kunnen leveren. Maar het kan niet anders. Want momenteel gaat ons hyperexcellente systeem in zijn geheel tegen de vlakte.

Liever eens in de zoveel jaar een treinongeval, dan geen trein. Liever een onbevoegde maar liefdevolle invaller voor de klas, dan de klas naar huis. Liever een heupoperatie met een ongeregistreerde OK-assistent, dan geen heupoperatie. Liever een niet-Nederlandssprekende, recent gevluchte verzorgende dan weer een bezet bed op de eerste hulp bij gebrek aan plek in het verpleeghuis. Alles beter dan de eerste hulp op slot gooien, gevolgd door het ziekenhuis, gevolgd door het hele land. Alles beter dan nog meer mensen laten sterven door het verder uitstellen van onze superzorg.

We kunnen niet alles zijn voor iedereen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.