Ziekenhuizen zeggen operaties voor ernstige aandoeningen als kanker af

Overbelasting zorg Door de groeiende stroom Covid-patiënten en het gebrek aan zorgpersoneel worden operaties uitgesteld die op korte termijn moeten plaatsvinden.

Er worden nu „pijnlijk keuzes” gemaakt in de zorg, zegt ook ziekenhuisdirecteur Bart Berden
Er worden nu „pijnlijk keuzes” gemaakt in de zorg, zegt ook ziekenhuisdirecteur Bart Berden Foto Rob Engelaar / ANP

Zeker dertien ziekenhuizen zeggen dezer dagen patiënten af die zoiets ernstigs hebben dat ze eigenlijk binnen zes weken geopereerd zouden moeten worden. Een tumor bijvoorbeeld. Naar verwachting zullen veel meer van de 79 ziekenhuizen volgende week zulke operaties afzeggen. Minder zware ingrepen, die kunnen wachten, werden al uitgesteld.

Reden is de aanhoudende stroom Covid-patiënten die moet worden opgenomen en het hoge ziekteverzuim (11 tot 15 procent) onder verpleegkundigen in ziekenhuizen, de thuiszorg en in verpleeghuizen. Er lagen vrijdag 1.719 Covid-patiënten op gewone ziekenhuisafdelingen en 428 op de intensive cares.

Het ‘zorginfarct’ is alom aanwezig. In elk ziekenhuis liggen tientallen patiënten te wachten tot ze veilig naar huis kunnen, doordat er geen thuiszorg voorhanden is. Zij bezetten onbedoeld de bedden die andere patiënten nodig hebben, en die dus worden afgezegd.

Op de spoedeisende hulpen liggen patiënten te lang, vertelt SEH-arts David Baden, omdat er geen plek is op de verpleegafdeling. Verpleegkundigen zijn zélf ziek of in quarantaine. „En voor elke Covid-verdenking moeten we twee uur wachten op de test-uitslag.” Alles gaat stroef. „Een extra stapje zetten lukt velen niet. In 2020 steunde iedereen ons. Nu niet.”

Ook de intensive cares raken vol. Bedoeling is dat er landelijk nu 1.150 intensivecarebedden open zijn – mét geschoold personeel. Elk ziekenhuis heeft een afgesproken aantal Covid-IC-bedden klaar staan, afhankelijk van de grootte van de instelling. Ligt dat aantal vol, dan proberen ze de Covid-patiënt naar een ander ziekenhuis te verplaatsen. Dat gaat moeizaam, zegt directeur Nardo van der Meer van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. Zijn ziekenhuis heeft 45 Covid-patiënten en zeven op de intensive care. De bereidheid om Covid-patiënten onderling over te nemen, is niet overal groot, zegt een intensivist in Rotterdam, doordat alle ziekenhuizen zo veel mogelijk ándere patiënten willen blijven behandelen. „Sommige zijn al zo lang uitgesteld.”

Pijnlijke keuzes

Er worden al pijnlijke keuzes gemaakt, vertelt ziekenhuisdirecteur Bart Berden, van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. „Gisteren is de operatie van een verpleegkundige met een hersentumor uitgesteld. ‘Maar wanneer dán?’, vroeg zij. Ook andere oncologie-patiënten worden uitgesteld. Dat grijpt ons aan.”

Directeur Peter van der Meer van het Dordtse Albert Schweitzer Ziekenhuis: „We kunnen best zorg afschalen en ruimte creëren voor Covid-patiënten maar eigenlijk is dat niet verantwoord. We wíllen de non-Covid-zorg blijven bieden.”

Alle bestuurders en artsen die NRC sprak, zeggen: ‘fase drie’ is nog niet bereikt. Maar ze vrezen er wel voor. Fase 3 betekent dat de ziekenhuizen 1.350 IC-bedden nodig hebben om iedereen op te vangen, wat volgens veel artsen en verpleegkundigen niet gaat lukken wegens personeelstekort. Als er zelfs voor die 1.350 bedden (plus een veelvoud aan bedden op de afdelingen) te veel patiënten binnenkomen, ontstaat ‘code rood’, die de minister zelf moet afkondigen: dan gaan ziekenhuizen acute patiënten aan de poort selecteren.

Ben Vermin, intensivist in het Haarlemse Spaarne Gasthuis zegt dat een zwart scenario wel „in beeld komt”. „Het wordt ontegenzeggelijk spannend de komende weken. We zien nog geen daling in het aantal besmettingen. En een besmettingsgolf zien wij pas een week of drie later terug op de verpleegafdeling, en weer één of twee weken later op de IC-afdeling.” Behalve Covidpatiënten uit de regio vangt het Spaarne Gasthuis ook al patiënten uit andere ziekenhuizen op. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg inventariseert inmiddels alweer dagelijks, soms zelfs twee keer per dag, hoeveel bedden er beschikbaar zijn. Vermin: „We proberen de acute zorg zoveel mogelijk te laten doorgaan. Keizersnedes, verkeersongelukken. Dat lukt.” Maar, zegt Vermin: „Die verhalen dat mensen drie of vier keer voor een ingreep worden afgebeld, zijn echt waar.” Vermin ziet een tweedeling op de IC-afdeling. Van de jongere patiënten, onder de zestig jaar, is het merendeel niet of niet volledig gevaccineerd. Onder de ouderen zijn ook gevaccineerden, Vermin pleit om die reden voor het boostervaccin. „Code zwart dreigt”, twitterde Wim van Harten vrijdagochtend, bestuursvoorzitter van Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem. Dat zijn voor zijn doen felle woorden, geeft hij telefonisch toe. Maar het moment waarop Van Harten doelt: zoveel covidpatiënten dat de IC overbelast raakt, en je moet kiezen wie wél en wie niet een levensreddende behandeling krijgt, is in zicht. Zijn punt: de ernst van de situatie dringt buiten de ziekenhuismuren niet door. „Zo’n vuurwerkverbod is klein bier met de situatie die we nu hebben. Er wordt zo getreuzeld met maatregelen.” De druk neemt toe: de spoedeisende hulp van het Rijnstate was gisteravond drie uur dicht voor Covid-patiënten, een situatie die nog niet vaak voorkwam. Er waren op één avond tien nieuwe covidpatiënten binnengebracht, en er liggen er al 45 in het ziekenhuis. De afgelopen maand kwam het al voor dat vier andere ziekenhuizen in de regio gelijktijdig hun SEH sloten voor covidpatiënten, dat is, aldus Van Harten „niet eerder gebeurd”.

Update 29 november 2021: de oproep die hier stond, is gesloten. Lees hier het stuk over de uitgestelde operaties.