Opinie

In het tijdperk van hybride dreigingen is het altijd ‘oorlog’

De confrontatie tussen Polen en Wit-Rusland wordt een „hybride oorlog” genoemd, ziet . Een korte typologie van het moderne conflict.

Michel Kerres

Woordkeus is altijd belangrijk en zeker in een conflictsituatie is het oppassen geblazen: overal ligt een narratief op de loer.

EU-Buitenlandchef Josep Borrell omschreef de crisis aan de Poolse grens, waar het Wit-Russische regime migranten inzet in een conflict met de Unie, als een „hybride dreiging met tot wapen gemaakte migranten.” Commissievoorzitter Ursula von der Leyen twitterde over een „hybride aanval” op de EU. Minister Ben Knapen (Buitenlandse Zaken, CDA) sprak over „hybride ongemak” en de minister van Binnenlandse Zaken van de Duitse deelstaat Brandenburg over „hybride oorlogsvoering”.

Wie oorlog zegt, roept apocalyptische beelden op van het slagveld en van onbeschrijflijk lijden dat getroffen volkeren nog generaties meetorsen. Het lot van de duizenden migranten aan de Poolse grens is schrijnend, de strategie van de Wit-Russische president Loekasjenko om ze daar klem te zetten is cynisch, maar een waterkanon, traangas en elf doden door uitputting en onderkoeling tellen niet op tot een oorlog in klassieke zin. Vandaar dat iedereen grijpt naar de term hybride oorlog. Hybride oorlogsvoering blijft vaak onder het niveau van een traditionele oorlog.

De term hybride oorlogsvoering is een vinding uit 2007 van de Amerikaanse onderzoeker Frank Hoffman. In Rusland probeerde opperbevelhebber Valery Gerasimov, enkele jaren na Hoffman en onder invloed van de Arabische Lente, moderne, westerse bedreigingen voor Rusland in een defensieve strategie te vangen.

Tegenwoordig doelt het begrip hybride oorlogsvoering op een combinatie van militaire oorlogsvoering met niet-militaire methoden zoals desinformatie, cyberaanvallen, economische pressie, corruptie. Ook lawfare, het bereiken van militaire doelen langs juridische weg, valt er onder, zoals de rechtszaken waarmee China probeerde zijn greep op de Zuid-Chinese Zee te verstevigen. In de hybride oorlog kan in wezen álles omgekat worden tot een wapen – dus ook migranten.

Die ‘wapens’ kunnen openlijk gebruikt worden of heimelijk. Ze kunnen ingezet worden door krijgsmachten, maar ook door huurlingen, terroristen, politici of criminelen. De bedoeling is altijd om het doel te ondermijnen, te destabiliseren. Hybride oorlogsvoering is niet nieuw, maar technologische vooruitgang en globalisering hebben de ontwikkeling aangejaagd.

Een kenmerk van hybride dreigingen is dat de grens tussen oorlog en vrede vervaagt. Oorlogen worden niet meer formeel verklaard en de aangevallene weet niet altijd onmiddellijk dat hij doelwit is van een cyberaanval of een desinformatiecampagne. In een wereld met antagonistische grootmachten is het zo bezien altijd ‘oorlog’.

Europese politici onderstrepen met de term hybride oorlogsvoering dat het aan de Poolse grens niet gaat om een migratiecrisis, maar om een crisis met migranten die verzeild zijn geraakt in een confrontatie tussen staten. Niet migratie is het probleem, maar Loekasjenko.

Toch is dat niet het hele verhaal. Loekasjenko waagt een hybride aanval omdat hij weet dat er in de ‘verdedigingslinie’ van de Europese Unie een zwakke plek zit die hij tijdelijk kan uitbuiten. Iedereen weet sinds 2015 dat de simpelste manier om de EU te ontwrichten is door grote aantallen migranten naar de grens te dirigeren. Politieke paniek verzekerd.

Als de EU een volwassen migratiebeleid zou hebben, zou ze minder vatbaar zijn voor chantage met migranten. Dat vereist onder andere een goed bewaakte grens waar vluchtelingen hun verhaal kunnen doen, opvang voor politieke vluchtelingen, quota voor economische vluchtelingen en een strak uitzetbeleid. Plannen voor nieuw migratiebeleid liggen al een jaar klaar, maar politieke overeenstemming is ver te zoeken.

In een wereld waar het altijd oorlog is, kun je je geen zwakke plekken permitteren.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.