Reportage

Keihard fietsen en niet opletten. Overlast door flitsbezorgers op e-bikes neemt toe in Amsterdam

Flitsbezorgers In Amsterdam dragen flitsbezorgers bij aan een groeiend gevoel van onveiligheid op de openbare weg. „Ze zijn echt bloedirritant.”

Een flitsbezorger van Getir onderweg in Amsterdam.
Een flitsbezorger van Getir onderweg in Amsterdam. Foto Ramon van Flymen/ANP

‘Hállo, zebrapad!”

„Ach man, zeik niet zo!”

„Je moet stoppen, lummel!”

Avondspits op de Haarlemmerdijk in Amsterdam. De slijter probeert een zebrapad over te steken, zijn handen vol met lege wijndozen. Een bezorger op een e-bike, koptelefoon op en de blik op oneindig, stopt niet en botst bijna tegen hem op.

„Echt bloedirritant”, zegt slijter Ron – liever geen achternaam in de krant – een paar dagen later in de wijnzaak. Die bijna-botsing, dat was zijn zwager, die ook in de zaak werkt. Maar ook hij heeft behoorlijk last van die langsrijdende bezorgers op hun e-bikes. Keihard gaan ze, stoppen voor het zebrapad doen ze zelden. „Af en toe gooi ik gewoon mijn steekkarretje ervoor, moeten ze vol op de rem. Meer dan een vage ‘oh, sorry’ kan er meestal niet vanaf.”

De Haarlemmerdijk in het centrum van Amsterdam is zo’n plek waar je de groei van het aantal bezorgers aan den lijve ondervindt. De dijk, verderop straat geheten, heeft natuurlijke aanleg voor een racebaan: kaarsrecht en lekker glad geasfalteerd. Bovendien zijn auto’s en scooters hier sinds de coronacrisis taboe: het stadsbestuur besloot de straat in de eerste lockdown autoluw te maken. Sindsdien is de Haarlemmerdijk het exclusieve domein van fietsers, die er op topsnelheid doorheen knallen. En dan met name de maaltijd-, pakket- en flitsbezorgers.

De flitsbezorgers zijn sinds dit voorjaar in opmars in Amsterdam. Met hun grote rugzakken en herkenbare kleuren springen de jongens en meisjes van Flink (roze), Getir (paars) en vooral Gorillas (zwarte kleding, zwarte helm, zwarte tas, zwart mondkapje) behoorlijk in het oog. En voor wie het nieuwe fenomeen nog niet kende, is de stad op dit moment volgehangen met levensgrote reclames op zuilen, trams en zelfs de ponten over het IJ.

Lees ook: Ook de huishoudwinkel aarzelt nu: hoe flits moet de bezorging?

De flitsbezorgers opereren vanuit zogeheten ‘dark stores’, van buiten geblindeerde winkelruimtes die volgestouwd staan met producten als bier, ijs, sauzen en brood. De meerderheid van de bezorgers is twintiger en spreekt geen Nederlands. Ze arriveren, laden hun tas vol en racen er weer vandoor: de boodschappen moeten zo snel mogelijk bezorgd.

Over de Haarlemmerdijk suizen er deze maandag tussen vijf en zes uur ’s avonds 56 bezorgers langs op e-bikes, zo leert een uurtje turven. Verreweg de meesten (22) zijn maaltijdbezorgers, acht zijn flitsbezorgers – van wie drie op een cargofiets, met een laadbak. Dominant zijn ze hier dus nog niet in het straatbeeld – maar ze rijden wel het hardst en kijken het minst om zich heen. De ogen zijn meestal strak gericht op het mobieltje op hun stuur.

Verkeer verhardt

De flitsbezorgers vormen de nieuwste aanwinst in het steeds bontere leger aan elektrische voertuigen dat zich door de krappe Amsterdamse straatjes en fietspaden beweegt. Je ziet ouders met bakfietsen, twintigers en dertigers op elektrische scooters en fat bikes (fietsen die eruit zien als brommers), veertigers op hippe VanMoofs, vijftigers in Biròs (kleine karretjes) en mensen van alle leeftijden op elektrische stepjes – al mogen die officieel nog niet de weg op in Nederland.

De snelheidsverschillen tussen al die voertuigen, zo blijkt op de Haarlemmerdijk, vergroten het gevoel van onveiligheid op de openbare weg. „Het verkeer verhardt, er is meer agressie”, zegt Walther Ploos van Amstel, verkeersdeskundige aan de Hogeschool van Amsterdam en woonachtig in de buurt. „Zelf mijd ik de Haarlemmerdijk steeds vaker. Het begint voor mij een soort no-gozone te worden.”

Lees ook over de verkeersveiligheid in Amsterdam: Oorlog op het fietspad

Eén van de problemen met de fietskoeriers, zegt Florrie de Pater van Fietsersbond Amsterdam, is dat ze „vrijwel allemaal” op illegaal opgevoerde e-bikes rijden. Wettelijk mogen elektrische fietsen niet harder dan 25 kilometer per uur, maar dat plafond valt met een app simpel te omzeilen. „Wij pleiten ervoor om e-bikes die makkelijk zijn op te voeren, een nummerbord met een kenteken te geven”, zegt De Pater. „Dan kun je ze bekeuren bij een snelheidsovertreding, net als snorscooters.”

Het stadsbestuur lijkt vooralsnog weinig haast te maken. Wethouder Egbert de Vries (Verkeer, PvdA) ziet de flitsbezorgers wel degelijk als een probleem: ze zorgen voor „te veel drukte, stress en onveiligheid”, zegt hij.

Toch wordt het verkeersgedrag van bezorgers nauwelijks gecontroleerd en beboet. De Amsterdamse boa’s, toch al overvraagd door de coronaregels, moeten van het stadsbestuur op dit moment andere zaken handhaven, zoals snorscooters die nog steeds illegaal op het fietspad rijden. Een systematische aanpak van de bezorgers, zegt De Vries, „is een zaak voor het volgende college”, dat aantreedt in 2022. Wel heeft de gemeente een pilot „discussietraining gedrag maaltijdbezorgers” en een „workshop ongevallenregistratie voor de maaltijdbezorgbedrijven” georganiseerd. Cijfers van ongevallen met bezorgers heeft de gemeente niet: die worden niet apart geregistreerd.

Weinig overleg

Een ander punt van zorg zijn de ‘dark stores’. Bewoners ervaren overlast van de winkels, zegt de GroenLinks-fractie in de gemeenteraad: lawaaierige bezorgers op de stoep, busjes die midden in de nacht komen laden en lossen. Deze week zijn er raadsvragen over gesteld.

„Ik dacht heel naïef: dat zijn een soort mini-supermarktjes in buurten”, zegt wethouder De Vries. „Maar het worden onaangename plekken. Helemaal dicht, in plaats van open winkels.” Het ingewikkelde, zegt De Vries, is dat de gemeente weinig kan doen tegen de geblindeerde magazijnen, zolang ze zich netjes aan de milieunormen houden en niet voor overlast zorgen. De Vries wil graag in gesprek met de flitsbezorgbedrijven, maar alleen Getir heeft zich tot nu toe gemeld, zegt hij. „Er spreekt niet uit: dit willen we graag samen met de stad doen.”

Bij boekhandel De Dolfijn, tweehonderd meter van de slijterij op de Haarlemmerdijk, staat bedrijfsleider Marieke Cobelens hoofdschuddend naar de langsrazende fietsers te kijken. „Kijk die man nou eens slingeren” – ze wijst op een passant op een e-bike – „dat is toch idioot?”

Op het zebrapad voor De Dolfijn ziet ze „dagelijks aanrijdingen en scheldpartijen”, zegt Cobelens. In de toekomst wil het gemeentebestuur een aparte fietsstraat aanleggen op de Haarlemmer Houttuinen, nu nog een drukke doorgaande weg parallel aan de Haarlemmerdijk. Maar die plannen zijn voorlopig uitgesteld. Tot die tijd, zegt Cobelens, moet je op de dijk gewoon héél goed uitkijken.