Ook de huishoudwinkel aarzelt nu: hoe flits moet de bezorging?

Supersnelle bezorging De komst van flitsbezorgers zoals Getir plaatst de ‘traditionele’ winkel voor een keuze: moeten zij ook razendsnel leveren? Blokker begon deze zomer, maar vooral omdat het goedkoper en duurzamer is.

Zijn zwarte rugzak is zo groot als een tafelmodel koelkast, maar voor de vracht van vanavond is dat misschien wat overdreven. Slechts twee pakketjes liggen deze maandag te wachten op fietskoerier Bastiaan de Groot als hij het filiaal van huishoudketen Blokker in het centrum van Haarlem instapt. Vrij bescheiden doosjes ook nog eens. Een kookpan en een elektrische tandenborstel.

Het is diep in de namiddag als De Groot zich bij de kassa meldt, waar een rij klanten wacht om af te rekenen. Zijn elektrische fiets met kleine, dikke banden heeft hij voor de winkelruit geparkeerd. De Groot werkt als zelfstandige voor Packaly, een jong Nederlands bedrijf dat sinds kort voor Blokker bezorgt. Zo rustig als vanavond is het niet vaak, zegt hij. Gemiddeld bezorgt hij per avond vijf pakjes voor de huishoudketen, ook weleens tien.

De samenwerking tussen Blokker en Packaly is nu nog een proef. Die begon in augustus in Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Amstelveen, en wordt steeds verder uitgebreid, naar inmiddels 24 steden, en 36 steden eind dit jaar. Vanuit de winkel in de Haarlemse Houtstraat bezorgt Packaly de bestellingen van Blokker meteen na sluitingstijd in een straal van zeven kilometer, zegt De Groot. Hij is weleens naar Heemstede gefietst, een aanpalend dorp, vanavond moet hij naar Vijfhuizen.

Voor de consumenten die de orders plaatsten, is de snelle bezorging nu nog een verrassing. Zij kunnen waarschijnlijk pas volgend jaar kiezen voor de optie; nu bepaalt Blokker nog welke bestellingen in aanmerking komen. De prijs is hetzelfde als bij reguliere bezorging, en de dienst wordt alleen gebruikt voor goederen die in de tas passen en niet te zwaar zijn. „Ik krijg nu regelmatig verbaasde blikken”, zegt De Groot. „Zo van: wow, zijn jullie er nu al? Ik had je pas morgen verwacht.”

Een beetje overdreven

„Ook Blokker gaat flitsbezorgen”, las topvrouw Jeanine Holscher een dag nadat haar bedrijf de samenwerking met Packaly aankondigde in de krant. Een beetje overdreven, vond ze dat. Bij flitsbezorgers denkt ze eerder aan bedrijven zoals Gorillas en Getir, die garanderen dat hun koeriers levensmiddelen in hun grote vierkante tassen binnen tien minuten aan huis brengen. Zo vlug is Blokker voorlopig nog niet, bovendien blijft de winkelketen ook tragere bezorgopties aanbieden.

Tegelijkertijd is Blokker in vergelijking met veel sectorgenoten wel degelijk behoorlijk ‘flits’. De meeste winkelketens leveren nu nog op zijn vroegst de volgende dag. Een handjevol is inmiddels begonnen met levering op dezelfde dag: bestellen in de ochtend, ’s avonds laat in huis. Wie bij Blokker bestelt om even voor drie kan het product soms twee uur later al in huis hebben. Mogelijk kan dat in de toekomst nog sneller, zegt Holscher.

Het 125 jaar oude Blokker is niet het enige bedrijf dat zich mengt in de wedloop om spullen zo snel mogelijk aan huis te leveren. Waar bezorging binnen een uurtje jarenlang alleen werd verwacht van de maaltijdbezorger, is het sinds dit voorjaar dringen op het fietspad. Vooral steden zijn plotseling het toneel van koeriers die op elektrische fietsen van voordeur naar voordeur racen. Soms halen ze producten op in winkels van anderen, zoals bij Packaly, maar net zo vaak hebben hun werkgevers zelf magazijnen met voorraad, zoals Gorillas.

Het Turkse Getir was in 2015 de eerste start-up in Europa die beloofde dat consumenten bestelde boodschappen binnen een kwartier thuis konden krijgen. Dat concept is inmiddels breed gekopieerd door tal van start-ups, met hippe namen als Dija, Weezy, Gorillas en Flink. Met miljoenen dollars van investeerders op de bank die in het concept geloven, breiden de flitsbezorgers het aantal vestigingen en steden waar ze actief zijn in hoog tempo uit.

Die hype slaat over op de bedrijfstakken die al wat langer bestaan maar ook potentie zien in supersnelle bezorging, denk aan supermarkten en maaltijdbezorgers. Een bekend economisch effect, volgens Erik Stam, hoogleraar Strategie, Organisatie en Ondernemerschap aan de Universiteit Utrecht: „Als je concurrent meedoet, ga jij ook”, zegt hij. „Als het wat wordt, win je allebei, als het niks wordt dan verlies je allebei. Dat maakt dat het voelt als een stap zonder veel risico.”

Vooral onder maaltijdbezorgers lijkt de angst om een nieuwe goudmijn te missen groot. Achter de schermen zochten zij de afgelopen maanden haastig naar geschikte partners om uit te breiden naar het bezorgen van levensmiddelen. De Amerikaanse taxi-app Uber maakte zijn keuze relatief vroeg. Het bedrijf kondigde al in mei aan samen te gaan werken met boodschappenbezorger Gopuff, een maand later volgde de overname van flitsbezorger Cornershop, actief in Zuid-Amerika.

De grootste maaltijdbezorger van de VS, Doordash, wilde deze zomer naar verluidt investeren in Gorillas, maar werd afgetroefd door een andere maaltijdengigant uit Duitsland, Delivery Hero. Uiteindelijk kon Doordash zijn miljoenen toch kwijt in een andere flitsbezorger: Flink.

Daarmee keerde de blik van beleggers zich prompt richting de op één na grootste maaltijdbezorger van de wereld: Wat deed Just Eat Takeaway.com? Topman Jitse Groen noemde het in mei dit jaar tegenover NRC nog een ‘heel moeilijk en kapitaalintensief model’, maar tijdens een beleggersdag eind oktober volgden de plannen alsnog. Het moederbedrijf van Thuisbezorgd stort zich op het bezorgen van levensmiddelen - in Noord-Amerika vanuit eigen magazijnen, in Europa door nog aan te kondigen samenwerkingen met supermarktketens.

Stofzuigers en vuilnisemmers

Toch is flitsbezorgen niet alleen een spel tussen jonge, snelgroeiende internetbedrijven. Ook traditionele winkelketens aarzelen of ze de laatste trend onder consumenten moeten omarmen. Stadsomroep AT5 maakte onlangs een reportage over Amsterdamse avondwinkels die klanten zagen wegdrijven naar internationale bezorgers zoals Gorillas en Flink, en daarom zelf maar zijn begonnen met bezorgen op de scooter.

Ook de inhoud van de bezorgrugzakken en bakfietsen wordt snel diverser. Naast levensmiddelen zijn ze nu ook gevuld met de stofzuigers en vuilnisemmers van Blokker. En wie vlak voor een wedstrijd ontdekt dat zijn voetbalschoenen versleten zijn, kan sinds twee jaar in Utrecht al terecht bij de Franse sportspullengigant Decathlon. Die bezorgt tegen betaling binnen een uur nieuwe, eveneens via koeriers van Packaly.

Nog even en zelfs de kleine winkel op de hoek staat binnen een handomdraai voor de deur, met je online bestelde moersleutel, hangmat, avondjurk of knuffelbeer. In Amsterdam, Den Haag en Utrecht kunnen lokale winkeliers al hun assortiment verkopen en binnen enkele uren laten bezorgen, via het Nederlandse Peddler. Dat bedrijf wil de komende tijd uitbreiden naar de rest van Nederland.

De vraag is alleen: moet een winkelier dit willen? Op flitsbezorgen klinkt regelmatig kritiek. Het zou de oplossing zijn voor een niet-bestaand probleem. Bovendien lijden pioniers zoals Gorillas en Getir gigantische verliezen, die worden afgedekt met honderden miljoenen aan durfkapitaal. In een poging de consument voor zich te winnen bieden ze enorme kortingen, en zijn de bezorgkosten een schijntje. Snel bezorgen kost vooral heel erg veel geld, zonder dat duidelijk is of en hoe dit ooit gaat worden terugverdiend.

Dat Blokker snel ging bezorgen, was niet vanwege de hype, zegt topvrouw Jeanine Holscher. Het was omdat de argumentatie klopte. Het idee ontstond tijdens de gedwongen winkelsluiting van vorige winter. Bestaande pakketdiensten konden destijds de drukte niet aan, waarna het winkelpersoneel zelf maar besloot te bezorgen met auto’s en bakfietsen. „We zagen dat er behoefte was bij klanten”, aldus Holscher. „We willen relevant zijn en blijven. Dat is ons bestaansrecht.”

Door dat impulsieve experiment van vorige winter - Blokker Express werd binnen drie dagen opgetuigd - is het bedrijf anders naar de rol van de winkel gaan kijken, zegt Holscher. Het is niet meer alleen een ruimte waar de klant komt winkelen voor schuursponsjes en kaarsen, maar ook een plek met veel voorraad, op een handige locatie, vlak bij de klant. Een soort mini-distributiecentrum (dc), eigenlijk.

Juist die ruim 410 huishoudwinkels met voorraad geeft Blokker volgens Holscher een „groot voordeel” ten opzichte van bedrijven die alleen via internet verkopen. Vanaf begin volgend jaar kan de consument zelf kiezen of hij snelle of trage levering wil. Als de proef dan een succes blijkt, zou het zomaar kunnen dat Blokker in sommige filialen de winkel verkleint en het magazijn vergroot.

Bezorgen per fietskoerier heeft namelijk twee grote voordelen, legt ze uit. Om te beginnen is het volgens haar beter voor het klimaat: in de laatste bezorgkilometers is veel uitstoot te besparen. „Bij reguliere bezorging maakt een product meerdere ritjes, van ons dc naar een sorteercentrum, dan een hub, en dan met een busje door de wijk.” Bij de snelle bezorging komt er maar één auto aan te pas, die toch al rijdt: van distributiecentrum naar winkel.

Daar komt bij dat aan huis bezorgen vanuit de winkel goedkoper is dan vanuit een logistiek centrum, zegt Holscher. „Maar bij alle oplossingen draait het om schaal: hoe dikker de stroom, hoe voordeliger en duurzamer het wordt.”

‘Dopaminerace’

Is het daarmee een kwestie van tijd voordat iedereen razendsnel bezorgt? Dat valt nog te bezien. Een rondgang langs grote winkelketens in Nederland leert dat veel bedrijven nog niet veel voelen voor levering binnen één of twee uur. Zo laat elektronicawebwinkel Coolblue weten zichzelf al „supersnel” te vinden: voor 23.59 besteld, is de volgende dag in huis. Kledingketen H&M biedt diezelfde optie, alleen dan tegen betaling.

Bij supermarktketen Jumbo wordt sterk getwijfeld, zei topman Frits van Eerd onlangs in vakblad Distrifood. „Ja, flitsbezorging groeit hard en dat zien wij ook. Maar of er ooit een euro verdiend gaat worden en of dat allemaal moet? Moet ik tegen de medewerkers zeggen: we gaan de klant volgen en we gaan eraan kapot?”

Concurrent Albert Heijn deed vier jaar geleden al proeven met snel bezorgen: in Rotterdam binnen twee uur, op de Amsterdamse Zuidas in een kwartier. Die werden na een jaar niet verlengd. Hoewel topvrouw Marit van Egmond tegenover Distrifood een nieuwe poging niet uitsloot, sprak ze ook haar zorgen uit over de „dopaminerace” en de hang naar ogenblikkelijke behoeftebevrediging.

Ook zusterbedrijf Bol.com, eveneens eigendom van Ahold Delhaize, experimenteerde in 2018 al met bezorging binnen twee uur in Amsterdam. Die proef werd na een tijdje weer stopgezet. Bol merkte dat klanten eigenlijk alleen „bij hoge uitzondering” voor de snelle optie kozen. „Logistiek klopte het allemaal, maar misschien waren we toen gewoon een beetje onze tijd vooruit”, aldus een woordvoerder.

Toch maakt de grootste webwinkel van Nederland ook drie jaar later voorlopig geen andere afweging. Bol.com denkt nu dat consumenten „al veel keuze” hebben, met één miljoen producten die de volgende dag bezorgd kunnen worden. Zou het bedrijf zich op flitsbezorging storten, dan kan dat volgens Bol alleen met een klein deel van het assortiment. Bij de proef in Amsterdam ging het om 5.000 producten, op een totaalaanbod van 37 miljoen.

Niet elk product zal ook interessant zijn voor snelle levering. MediaMarkt bezorgt sinds vorig jaar nog dezelfde dag. De elektronicaketen mikt daarbij vooral op producten die de klant meteen wil gebruiken, zoals „een vriezer die stuk gaat en vol ligt met boodschappen”.

Webwinkel Wehkamp bezorgt sinds een paar weken eveneens op dezelfde dag, maar biedt die dienst niet aan voor grote producten. „Het is meer voor mensen die een feestje hebben en nog snel een jurk bestellen. Of een cadeautje nodig hebben voor een verjaardag. Een bank is een heel ander product. Als die de volgende dag komt, is dat voor veel klanten snel genoeg.”

Met medewerking van Stijn Bronzwaer
Beeld Lars van den Brink.

Lees meer over de proef van Bol.com in Duivendrecht: vooral luiers zijn populair