‘Chinese burgerjournaliste die verslag deed uit Wuhan is in levensgevaar’

Hongerstaking Zhang Zhan filmde aan het begin van de pandemie hoe de nieuwe ziekte huishield in Wuhan en werd daarvoor veroordeeld. Nu protesteert zij vanuit de cel met een hongerstaking.

Zhang Zhan op een ongedateerde opname op YouTube.
Zhang Zhan op een ongedateerde opname op YouTube. AFP

Het leven van de Chinese burgerjournaliste Zhang Zhan, de vrouw die onafhankelijk verslag deed van de eerste uitbraak van het coronavirus in Wuhan, hangt aan een zijden draadje. Ze is 1.77 meter lang, maar zou als gevolg van een hongerstaking nog slechts veertig kilo wegen. Volgens haar broer heeft ze dringend hulp nodig om te voorkomen dat ze sterft in gevangenschap.

Zhang werd in mei vorig jaar opgepakt voor „ruzie zoeken en moeilijkheden maken”, een brede beschuldiging die vaker wordt gebruikt tegen dissidenten. Aan het begin van de wereldwijde corona-uitbraak, begin vorig jaar, kwam zij vanuit Shanghai naar Wuhan, terwijl anderen die stad juist ontvluchtten. Terwijl Wuhan op slot zat, filmde ze met haar mobiele telefoon op straat, in ziekenhuizen en in crematoria.

Het werd haar niet in dank afgenomen dat ze haar verslagen deelde op Chinese en buitenlandse sociale media. Ze meldde onder meer dat inwoners werd gevraagd om zelf voor hun coronatest te betalen. Ze filmde mensen die in de gang van een ziekenhuis wachtten op behandeling of die mogelijk al waren overleden.

Ook gaf ze interviews aan onder meer Voice of America en The Epoch Times, het medium van de in China verboden religieuze beweging Falungong. In december werd ze veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf voor het verspreiden van valse informatie.

Afgelopen donderdag ontving Zhang de persvrijheidsprijs voor moed van Verslaggevers Zonder Grenzen, de internationale organisatie die zich inzet voor persvrijheid.

Telefoonlijnen verstoord

Zhang Keke, een van Zhangs advocaten en geen familie, heeft haar niet meer gesproken sinds haar veroordeling, vertelt hij over de telefoon. De logica daarachter is dat ze geen advocaat meer nodig heeft, omdat er al uitspraak in haar zaak is gedaan.

Ook zijn contact met haar familie verloopt moeilijk: de lijnen worden meestal zo verstoord dat ze elkaar vrijwel niet kunnen verstaan. Zhangs familie heeft zelf wel af en toe contact met haar via een videoverbinding.

Haar moeder heeft op internet gemeld dat haar dochter inmiddels zo zwak is dat ze haar hoofd niet meer kan optillen. Zhang, die niet gevoed wil worden, zou soms met haar handen aan haar bed geketend worden, zodat ze de slangetjes van de dwangvoeding niet uit haar neus kan trekken. Haar broer verklaarde eind oktober dat ze snel kan overlijden. Hij diende daarom bij de autoriteiten een verzoek in tot vrijlating op medische gronden.

‘Zeldzame moed’

Daarna vroeg ook een groep van 163 advocaten en mensenrechtenactivisten in een open brief om vrijlating. Zij stellen dat ze dat niet zouden doen als Zhang Zhan inderdaad schuldig was. Dat is volgens de ondertekenaars niet het geval. „Dit is het soort van zeldzame moed van iemand die zich opoffert voor het algemeen belang in tijden van nationale crisis, of die zijn leven geeft voor een rechtvaardige zaak”, aldus de brief.

Ook de Verenigde Staten vroegen eerder deze maand om vrijlating. Volgens hen zit Zhang in arbitraire gevangenschap en is ze mishandeld.

Op het verzoek van de familie is nog geen officiële reactie gekomen, aldus advocaat Zhang Keke. Hij acht de kans op vrijlating niet erg groot. „Het is in het verleden niet vaak gebeurd”, zegt hij. „Maar als je kijkt naar hoe zwak haar gezondheid nu is, zou het getuigen van menselijkheid om het wel te doen.”

Waarschuwing voor anderen

Ren Quanniu, een van Zhangs andere advocaten, die inmiddels uit zijn ambt is gezet, stelt in The Guardian dat de gevangenschap bedoeld is als „waarschuwing voor anderen”.

In eerdere gevallen, zoals dat van de Chinese Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo in 2017, werden internationaal bekende gevangenen wel vrijgelaten op medische gronden, maar pas toen duidelijk was dat zij hun gevangenschap niet zouden overleven.

Zhang Keke meldt dat vrienden en familie geregeld druk hebben uitgeoefend op Zhang Zhan om haar hongerstaking op te geven. Dat heeft ze steeds geweigerd. Ze heeft steeds gesteld dat ze onschuldig is en dat wat ze heeft gedaan valt onder de vrijheid van meningsuiting.

Lees ook: Terug naar Wuhan: op corona volgde de onderdrukking