Door een vaccinatiegraad van 98 procent mag bijna alles weer in Portugal

Coronarestricties Een combinatie van vertrouwen in de wetenschap en schrik na een stevige besmettingspiek bezorgde Portugal een extreem hoge vaccinatiegraad. ‘Het leven is hier weer bijna als vanouds’.

Vice-admiraal Gouveia e Melo (m), die de campagne leidde, bij een bezoek aan een vaccinatiecentrum in een voorstad van Lissabon.
Vice-admiraal Gouveia e Melo (m), die de campagne leidde, bij een bezoek aan een vaccinatiecentrum in een voorstad van Lissabon. Foto Patricia de Melo Moreira/AFP

Moet je gevaccineerd zijn om de horeca binnen te mogen? In tegenstelling tot verschillende andere Europese landen, waar regeringen een 2G-toegangspas overwegen, speelt deze discussie in Portugal geen rol. Met een vaccinatiegraad van 98 procent is het Zuid-Europese land wereldkampioen prikken.

„De Portugezen hebben van oudsher vertrouwen in de wetenschap en geneeskunde”, zegt directeur Pedro Simas van het biomedische instituut van de Katholieke Universiteit van Portugal, in Lissabon. In het jaar dat Simas werd geboren, 1965, begon Portugal met een landelijk vaccinatieprogramma. Het was gratis en toegankelijk voor iedereen in de samenleving. Het vaccinatieprogramma had volgens Simas twee doelen: het beschermen van het individu én van de gehele bevolking. Dat laatste was mogelijk door het effect van groepsimmuniteit. Simas: „Het was een enorm succes en sindsdien begrijpen en vertrouwen de Portugezen de individuele en collectieve voordelen van een vaccin.”

Antivaxers

Volgens de viroloog zijn er in Portugal om die reden ook weinig antivaxers en ‘twijfelaars’. „Sinds de uitbraak van het coronavirus hebben wetenschappers en journalisten een vruchtbare samenwerking gehad. De informatievoorziening voor het publiek was zeer nauwkeurig. De voordelen van een vaccinatie werden goed uitgelegd en dat heeft gewerkt.”

De overheid zette een grootschalige campagne op, om de Portugezen bewust te maken van het belang van een vaccinatie. Dit gebeurde door informatiefilmpjes op de radio en televisie, flyers, advertenties en billboards in de stad.

Het vaccinatieprogramma werd geleid door topmilitair Henrique Gouveia e Melo. In een rap tempo werden vaccinatielocaties opgetuigd door de man die altijd in het openbaar verscheen in een militair uniform. Op de vraag waarom hij er tijdens de coronacrisis altijd zo bij liep, antwoordde hij tijdens een interview met de Amerikaanse televisiezender CBS.: „We waren in oorlog.” En voor de oud-militair kende deze oorlog maar twee partijen. „Sta je aan de kant van het virus en help je het virus omdat je niet gevaccineerd wilt worden? Of sta je aan de kant van de gemeenschap en laat je je vaccineren?”

Indirecte dwang

De Portugese advocaat Sharon Raston uit Lissabon is erg blij met het vaccinatiebeleid van de regering. „Zelfs immigranten zonder de Portugese nationaliteit werden snel gevaccineerd. Er werd niet gediscrimineerd”, zegt Raston aan de telefoon vanuit Lissabon.

Zelf voelde zij door het beleid wel indirecte dwang om zich te laten vaccineren. „Door de toegang tot publieke ruimtes te beperken voor ongevaccineerden, voelde ik de druk om me te laten vaccineren.” Want wie zich in gesloten ruimtes wil bewegen, moet kunnen aantonen gevaccineerd te zijn. Toch is Raston blij met de twee prikken die ze heeft gehad. „Het leven is hier bijna weer als vanouds. De clubs zijn weer open en er is steeds meer mogelijk in tegenstelling tot andere Europese landen, zoals Nederland.”

Maar ook Portugal had eerder ineens te maken met een hoge besmettingspiek en behoorde aan het begin van dit jaar met zo’n driehonderd doden per dag tot de zwaarst getroffen Europese landen. Dit alles had te maken met de voortvarende versoepelingen rond de feestdagen in december vorig jaar. Ziekenhuizen konden de druk niet meer aan en dus werden patiënten zelfs overgebracht naar andere landen binnen de Europese Unie. Artsen en verplegers zijn nog steeds overwerkt en kampen met burn-outklachten door de druk waaraan ze toen bloot stonden.

De piek van begin dit jaar zorgde voor een schrikreactie. De maatregelen die daarop volgden, zoals een strenge lockdown, waarbij men nauwelijks het huis uit mocht, twee meter afstand houden, het dragen van mondkapjes en vroege sluiting van de horeca en winkels, werden voorbeeldig opgevolgd. De angst om terug te keren naar dat scenario, heeft ook een rol gespeeld bij de inmiddels bereikte hoge vaccinatiegraad. „Niemand wil dit nog een keer meemaken”, zegt Raston.

Lees ook: Dit heb ik nooit eerder gezien, het lijkt wel oorlog