Canadese westkust gaat van ‘hittekoepel’ naar watersnood

Overstromingen Na extreme hitte en bosbranden staan delen van British Columbia nu onder water. Experts verwachten in de toekomst nog meer extreem weer door klimaatverandering.

Van de ene minuut op de andere zagen Paul en Pam Velt uit de Canadese provincie British Columbia hun huis maandag uiteenvallen en wegdrijven in een kolkende rivier die buiten zijn oevers was getreden. Het echtpaar uit het stadje Merritt was bezig om zandzakken neer te leggen toen ze een luid gekraak hoorden. Ze konden nog net ontkomen voordat de vloer werd opengereten en de muren en het dak werden opgeslokt door het water.

„Het was afschuwelijk”, zei Pam Velt geëmotioneerd tegen de Canadese omroep CBC. „Het was ons huis voor ons pensioen en het is weg, alles is weg.” En het ging razendsnel, voegde Paul Velt toe. Hij filmde met zijn mobiele telefoon hoe het dak wegdreef. „Het verdween onder water, de rivier slokte het op en het was weg, binnen enkele seconden.”

Bekijk ook deze In Beeld: Canada getroffen door hevige modderstromen en stijgend water

Het echtpaar Velt is evenals tienduizenden anderen in British Columbia getroffen door overstromingen na hevige regenval. In de provincie aan de Canadese westkust viel begin deze week in 48 uur evenveel regen als normaal in een maand. Meerdere plaatsen staan onder water en wegen in bergachtige gebieden in het binnenland zijn getroffen door aardverschuivingen. Daarbij is zeker één dode gevallen – een vrouw die in haar auto werd meegesleurd. Gevreesd wordt dat er meer slachtoffers gevonden zullen worden.

Premier van British Columbia John Horgan heeft woensdag de noodtoestand afgekondigd. Hij sprak van een ramp die eens in de vijfhonderd jaar voorkomt – en schreef het noodweer toe aan klimaatverandering. „Dit zijn ongekende tijden, we moeten ons gaan voorbereiden op een toekomst met meer regelmatige evenementen als dit”, zei hij. De Canadese premier Justin Trudeau zegde hulp toe van de federale overheid en de Canadese strijdkrachten.

Het overstroomde Abbotsford Foto Abbotsford/AFP
Lees ook: Ongekende hittegolf teistert westkust Canada

British Columbia is dit jaar bijzonder zwaar getroffen door extreem weer. In de zomer maakte de provincie een extreme hittegolf door als gevolg van een zogenoemde ‘hittekoepel’ boven de Pacific Northwest-regio van Noord-Amerika. Daarbij liepen de temperaturen op tot bijna 50 graden Celsius. Het plaatsje Lytton, waar eind juni een Canadees hitterecord werd gevestigd van 49,6 graden, werd een dag later in de as gelegd door een verwoestende natuurbrand. Ook elders in de provincie liepen bosbranden de afgelopen maanden uit de hand door ernstige droogte.

Die catastrofes hangen samen met elkaar en met klimaatverandering, zeggen deskundigen. Extreme hitte, droogte en branden hebben de vegetatie aangetast. Bomen en planten houden met hun wortels de bodem vast, maar doen dat nu op veel plaatsen in mindere mate, waardoor de grond sneller wordt weggespoeld bij aardverschuivingen. Verbrande grond stoot bovendien water af, waardoor neerslag niet wordt geabsorbeerd en direct doorstroomt naar rivieren.

Atmosferische rivier

Onder die omstandigheden werd British Columbia deze week getroffen door een zogeheten ‘atmosferische rivier’, een intensieve band van zeer vochtige lucht die warmte en vocht van de tropen naar de polen voert – een soort jetstream van een paar duizend kilometer lang en een paar honderd kilometer breed, op enkele honderden meters boven het aardoppervlak. Volgens het NASA Earth Observatory kunnen deze atmosferische rivieren vijftien keer zoveel water bevatten als grote werkelijke rivieren zoals de Mississippi.

Zware regenval door weerfenomeen

Wanneer zo’n atmosferische rivier aan land gaat en op bergen stuit, stijgt het vocht op en koelt het af, met hevige neerslag tot gevolg. Atmosferische rivieren zijn niet ongewoon aan de Noord-Amerikaanse westkust, zeker in het najaar en de winter – in de Amerikaanse staat Californië viel vorige maand ook hevige regen als gevolg van het fenomeen, eveneens na ernstige droogte. Door de opwarming van de aarde, met meer verdamping van zeewater tot gevolg, bevatten ze echter grotere hoeveelheden water. Volgens onderzoekers worden ze gemiddeld 25 procent groter en komen ze vaker voor.

De atmosferische rivier die British Columbia trof, stuitte op de gebergtes aan de Canadese westkust en dumpte in korte tijd recordhoeveelheden neerslag in het gebied. Op zeker twintig plaatsen werden regenvalrecords gebroken. „Soms merk je de effecten van een atmosferische rivier maar een paar dagen, maar dit niveau van intensiteit was ongelooflijk”, zei klimaatwetenschapper Simon Donner van de Universiteit van British Columbia (UBC) tegen de Canadese krant The Globe and Mail. „Wat regenval betreft was het als een tropische orkaan. Het is belangrijk om te wijzen op de rol die klimaatverandering speelt bij dit soort gebeurtenissen.”

Een reddingshelikopter komt gestrande automobilisten oppikken. Foto RCAF/Reuters

Alleen per luchtbrug

Wegens overstromingen in verschillende delen van de provincie, moesten in totaal zo’n 18.000 mensen hun huis uit. De plaats Merritt, die deze zomer in het midden van het bosbrandengebied lag, raakte in zijn geheel overstroomd. De ongeveer zevenduizend inwoners zijn geëvacueerd. In het zuiden staat Abbotsford blank, het centrum van een agrarisch gebied dat beneden zeeniveau ligt. Tienduizenden dieren kwamen daar vast te zitten in ondergelopen stallen; duizenden zijn gestorven. Boeren negeerden de afgelopen dagen evacuatiebevelen om te proberen hun koeien te redden.

Klimaatverandering is een realiteit voor miljoenen Canadezen

David Phillips klimatoloog

In bergachtige gebieden in het binnenland kwamen honderden mensen vast te zitten op wegen door aardverschuivingen en modderstromen, bij temperaturen rond het vriespunt. Zij moesten met helikopters worden gered. Zeker drie mensen worden nog vermist. Drie belangrijke snelwegen naar de stad Vancouver zijn onbegaanbaar, waardoor meerdere plaatsen zijn afgesloten van de buitenwereld en bevoorrading alleen per luchtbrug mogelijk is. Ook spoorlijnen zijn gestremd. Horgan heeft mensen opgeroepen niet te hamsteren.

De opeenvolging van natuurrampen aan de westkust heeft diepe indruk gemaakt op de inwoners van British Columbia en de rest van Canada, zegt David Phillips, klimatoloog bij het Canadese ministerie van Milieu en Klimaatverandering. Wegens de noordelijke ligging van het land stijgen temperaturen er harder dan het wereldwijde gemiddelde.

„Dit is het jaar dat klimaatverandering Canada diep en hard treft”, aldus Phillips tegen de CBC. „Het is een realiteit voor miljoenen Canadezen.”

Lees ook: Halsoverkop reden de inwoners van Lytton uit de vlammenzee