Gaat het debat over de coronacrisis volgende week nog wel over 2G, en niet over een nieuwe lockdown?

Coronabeleid Met de huidige aantallen besmettingen, heeft het strenger maken van de coronapas weinig zin. Dat instrument werkt vooral bij veel lagere niveaus.

Bezoekers van de Efteling laten hun QR-code scannen bij de ingang.
Bezoekers van de Efteling laten hun QR-code scannen bij de ingang. Foto Sem van der Wal/ANP

Gaat het debat over de coronacrisis volgende week nog wel over 2G, en niet over een nieuwe lockdown?

Het aantal positieve tests loopt razendsnel op, de afgelopen dagen werden er ruim 20.000 per dag gemeld. Woensdag meldde het RIVM een record van 20.829 positieve tests. Het kabinet hoopte de snelle stijging te stoppen door „het virus gericht de pas afsnijden” zonder sectoren te sluiten, door het coronatoegangsbewijs uit te breiden.

Maar de coronapas, ook met een strikter 2G-beleid, is vooral effectief als er weinig besmettingen zijn. Ook een gevaccineerde heeft een reële kans geïnfecteerd te raken. Als er veel mensen besmet zijn, glippen er ook meer besmettelijke mensen door het systeem van de coronapas heen. De kans op een evenement waar dan in één keer heel veel mensen besmet raken, wordt dan een stuk groter. Kortom: voordat de coronapas een wezenlijke bijdrage kan leveren, moet de infectiegraad fors naar beneden. Of de coronapas dan strenger wordt door bijvoorbeeld geteste mensen te weigeren maakt dan niet zoveel uit: zo’n verscherping zal een hoge besmettingsgolf ook niet kunnen neerslaan.

Sturen op besmettingen

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) stelde daarom dinsdag in het Kamerdebat dat de maatregelen van zaterdag voor een „klap” op het virus moet zorgen. Dat kan niet met het coronatoegangsbewijs, stelde Rutte, maar dat kan wel worden gebruikt om te voorkomen dat weer brandhaarden „opflakkeren” als het aantal besmettingen is gedaald. Rutte suggereerde dat het 3G-systeem, dat tot nu toe werd gehanteerd, nog niet genoeg werkte. Het aantal besmettingen liep sinds de brede inzet daarvan immers op. Daarom moet het worden „versterkt” met de inzet van 2G.

Minister Hugo de Jonge hield eerder deze week rekening met ‘lockdownachtige’ maatregelen

Maar het is de vraag of het aantal besmettingen daadwerkelijk in afzienbare tijd tot beheersbare proporties kan worden gebracht. Het duurt in principe twee weken na invoering van de maatregelen voor het effect terug te zien is in de cijfers, dus die stijgen nu daarom nog even door. Zelfs als het reproductiegetal, dat staat voor hoeveel mensen een besmet persoon gemiddeld aansteekt, ruim onder de 1 ligt duurt het tegen de twee maanden voor de besmettingsgraad weer rond het niveau van half september is. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) hield er dinsdag rekening mee dat er „lockdownachtige maatregelen” – zoals het sluiten van sectoren - nodig zijn vanwege de hoge infectiedruk.

Lees ook: Grote twijfels in Kamer over 2G. Partijen vrezen polarisatie en ‘doormodderen’

Het stelt het kabinet voor een dilemma dat al sinds het begin van de coronacrisis speelt. Kan er niet beter ‘gestuurd’ worden op besmettingen dan op ziekenhuisopnames, zoals nu gebeurt? In het doel dat het kabinet heeft gesteld is een laag aantal besmettingen niet opgenomen. Een stijgend aantal besmettingen wordt gezien als een „indicator” dat het aantal ziekenhuisopnames ook kan gaan stijgen, maar geen reden op zichzelf om in te grijpen.

Dat maakt dat het kabinetsbeleid soms niet in elkaar past. Een hoge viruscirculatie wordt op zichzelf niet als een probleem gezien, terwijl er wel wordt ingezet op maatregelen die alleen optimaal werken als het aantal besmettingen zo laag mogelijk is.

Dat gebeurde afgelopen zomer ook al. Toen lag er een plan klaar om een hoge najaarsgolf te voorkomen dat alleen kon werken bij een laag aantal besmettingen. Er zou massaal getest worden in wijken waar nieuwe brandhaarden ontstonden, ook bij mensen zonder klachten, en een leger bron- en contactonderzoekers zou potentiële besmette personen waarschuwen.

De rek bij de GGD is er ook uit. De laatste dagen werden er tegen de 100.000 testafspraken gemaakt

Maar het kwam er nooit van. Het plan kon alleen werken als het aantal positieve tests tot een dieptepunt zou dalen, zodat de GGD genoeg capaciteit kon vrijmaken. Na de besmettingsgolf in juli bleef het aantal positieve tests veel te hoog om überhaupt met de aanpak te kunnen beginnen.

Krappe testcapaciteit

Het hoge aantal besmettingen wringt ook door een andere oorzaak: de rek bij de GGD is eruit. De afgelopen dagen werden er tegen de 100.000 testafspraken gemaakt, meer dan de GGD aankan. Het is maar de vraag of er genoeg personeel kan worden aangetrokken om verder op te schalen. Het bron- en contactonderzoek kan ook al wekenlang niet meer volledig worden uitgevoerd. Testen en bron- en contactonderzoek worden gezien als twee van de effectiefste maatregelen. Als dat niet volledig kan worden uitgevoerd zijn er nog zwaardere maatregelen nodig om de besmettingsgolf te stoppen, stelde OMT-voorzitter Jaap van Dissel maandag in de Tweede Kamer.

Het kabinet hoopt desondanks begin december 2G te kunnen invoeren. De Jonge kondigde aan maandag het wetsvoorstel naar de Kamer te sturen.