Opinie

Negeer de conflicten rondom diversiteit niet

Maxim Februari

In 1992 werd de organisator van de Feministische Boekenbeurs fysiek bedreigd door Amerikaanse feministen in de Beurs van Berlage. De vrouwen eisten onder andere de komst van lesbische wc’s.

Tien jaar later vroeg een interviewer de organisator waarom ze geen lesbische en feministische manifestaties meer organiseerde. „Ik wil nooit meer blootgesteld worden aan die terreur. Ik denk dat ik niet de enige ben die is opgehouden met organiseren. De vijandigheid is zo groot.” Ik kan me dit zo goed herinneren omdat ik toen alweer jaren samenleefde met de feministische organisator: af en toe kreeg ik de onvriendelijke brieven te zien die arriveerden.

Ik dacht eraan terug nu ik dagelijks vragen krijg over de grimmigheid van het debat rondom sekse en gender. Het ontslag van hoogleraar filosofie Kathleen Stock aan de universiteit van Sussex heeft ook in Nederland voor onrust gezorgd. De feministische en lesbische Stock werd bedreigd omdat ze uitspraken zou hebben gedaan die beledigend zijn voor transgenders. Ze gaf uiteindelijk haar positie op.

In kringen van het verlichte establishment bestaat de illusie dat emancipatiebewegingen in volle eendracht op het paradijs afstevenen. Zet een vrouw aan het roer en alles komt goed. Nodig een transgender uit en de hele lhbtiq-gemeenschap is blij. Maar in feite is van zoiets als een gemeenschap nauwelijks sprake en hoort bij elk emancipatiestreven interne ideeënstrijd.

Aan de krankzinnige rafelranden van iedere beweging worden mensen gewelddadig en dictatoriaal. Daarin moeten universiteiten en overheden niet meegaan als ze prijs stellen op voortgang van het gesprek. Maar ook in het geweldloze centrum van de gesprekken botst en wringt het, omdat onder deelnemers de angst leeft dat de ene identiteit meer gelijk is dan de andere, dat misschien zelfs de ene puberteit meer gelijk is dan de andere.

Aan de universiteit van Sussex kwam Kathleen Stock onder de verdenking van transfobie te staan, omdat ze vragen stelde over sex-based rights, rechten die je hebt op basis van je geslacht. Zoals het recht te worden opgesloten in een vrouwengevangenis: dat recht wil Stock reserveren voor vrouwen die als vrouw zijn geboren en opgevoed. Het valt volgens haar niet vanzelf aan transvrouwen toe.

De positie van Stock ten aanzien van transigheid vind ik grotendeels problematisch, maar het is wel interessant te zien dat daarin haar persoonlijke angst meespeelt voor het verdwijnen van de lesbische identiteit. „It’s personal for me”, zei ze dit voorjaar in The Guardian.

Terugdenkend aan haar eigen jongensachtige puberteit stelt Stock geschrokken vast dat ze toen misschien in medische behandeling was gegaan om haar geslacht aan te passen als die optie had bestaan. Dat zou een vergissing zijn geweest en voor zo’n vergissing wil ze nu anderen behoeden. Het is kortom een persoonlijke ervaring, vertaald naar een academisch standpunt. Daar kun je bezwaren tegen inbrengen, maar mag ze tobben met identiteiten zonder te worden bedreigd en haar baan op te moeten geven? Ja, lijkt me wel.

We hebben betere strategieën nodig om conflicten te hanteren, schreven Marianne Hirsch en Evelyn Fox Keller in de bundel Conflicts in Feminism uit 1990. Er is een „discourse of difference” nodig als je niet wilt terechtkomen in vijandige kampen. En dertig jaar later is zo’n omgang met verschil en conflict niet minder nodig.

De brief over het begrip ‘woke’, die twee weken geleden vanuit de KNAW in deze krant werd gepubliceerd, vond ik daarom teleurstellend naïef en onverstandig. Wie ‘woke’ is, stond er, mikt vanzelf op rechtvaardigheid en gelijkheid, en wil een eind maken aan de achterstelling van bepaalde groepen. Ja, mooi hoor, ik ben ervoor, maar over welke groepen hebben we het dan, als in werkelijkheid de ene groep bang is te worden weggevaagd en uitgewist door de ander?

Hoewel diversiteit het modewoord is, sluiten we onze ogen voor verschil en conflict. De arme J.K. Rowling, die bezwaar maakte tegen het uitwissen van ‘vrouw’ als begrip, kreeg de hele wereld over zich heen en likt nu nog haar wonden. Mannen, schreef columnist Christine Emba vorige week in The Washington Post, haken af, ook aan de Amerikaanse universiteiten, omdat ze hun rol en eigenheid verliezen. En nee, Christine Emba is geen oude witte man, zij is een jonge zwarte vrouw, die de progressieve wereld maant de zorgen van de man serieus te nemen.

Die progressieve wereld zal moeten inzien dat ieders identiteitsontwikkeling een groot avontuur is en dat mensen waarde hechten aan de identiteit die eruit tevoorschijn komt. Conflicten rondom de verschillen negeren is niet de beste invulling van diversiteitsbeleid.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.