Opinie

Als het coronadebat te veel stelligheden kent

Tom-Jan Meeus

Je krijgt de indruk dat de functie van het nationale coronadebat verandert. Alles is eigenlijk gezegd. Je ziet meer gretigheid om andermans gedrag te veroordelen. Toch blijven mensen discussie opzoeken en dat is maar goed ook. Anders verliezen ze misschien hun hoofd en dat gun je niemand.

In de politiek vertaalt de versletenheid van de discussie zich in meer stelligheden. Veel absolute werkelijkheden, oneliners als feiten. Hugo de Jonge kan niks. Het is de schuld van Rutte. De staat is altijd te laat. De staat faalt.

Het versterkt ook het verzet tegen 2G. Mensen verwijzen naar de integriteit van het lichaam, dat op aandringen van de VVD in 1983 grondwettelijk werd vastgelegd. Weinig Nederlanders zullen gezonde mensen ook tot medicijninname willen dwingen. Maar soms blijkt dit al de werkelijkheid. NRC bracht een brief van een medicijnenstudent die geen keuze had: sommige vaccinaties moesten van de universiteit.

En over 2G: het principe dat mensen in hun rechten worden beperkt omdat ze door eigen toedoen een gevaar voor anderen vormen, is natuurlijk ook niet nieuw. Daarom mogen dronken rijders de weg niet op. Vaccinweigeraars toegang tot winkels ontzeggen gaat natuurlijk verder, maar zó groot is het principiële verschil niet.

Dan is er het pleidooi van veel fracties om ongevaccineerden als minderheid te beschermen. In praktisch opzicht een sterk argument: onderzoek leert dat vaccinatiedwang de vaccinatieweerstand slechts vergroot. Maar ook principieel is het een correct punt. In onze liberale democratie draait het primair om de vertegenwoordiging van minderheden, niet om (alleen) de meerderheid.

Evengoed illustreert dit open oog voor het minderheidsbelang hoezeer corona de politiek op zijn kop zet. Want uitgerekend die notie verliest al jaren aanhang in Den Haag. In 2016 voerden de Staten-Generaal een raadgevend referendum in, en nog dit jaar stemde een meerderheid voor een SP-initiatief voor een correctief referendum.

Maar juist referenda negeren het belang van minderheden: de meerderheid wint. En de paradox is: bijna alle partijen die nu inzake corona opkomen voor de ongevaccineerde minderheid – van FVD tot en met PvdD – zijn al jaren luidruchtig voorstander van referenda. Al vermoed je niet dat Baudet of Ouwehand de gevaccineerde meerderheid in een referendum van hun opvattingen zou overtuigen.

Zo brengt de pandemie politici, alle politici, voortdurend in confrontatie met eigen standpunten, principes en stelligheden. Het onderstreept de onvoorspelbaarheid van de crisis. En hoewel principiële debatten altijd van waarde blijven, kan het wel helpen het gebrek aan nieuwe opvattingen niet voortdurend te vervangen voor aangescherpte stelligheden.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.