Opinie

Verplicht wederhoor is iets anders dan een reactie vragen – of doorvragen

De ombudsman

Vliegen media elkaar nu ook al in de haren bij de Raad voor de Journalistiek? Daar diende deze week een zaak van de Volkskrant tegen De Groene Amsterdammer. Het dagblad beschuldigt het weekblad onder meer van het nalaten van wederhoor bij een kritisch stuk over de berichtgeving van de Volkskrant.

Maar wacht even. Sinds wanneer moet je wederhoor vragen bij een mening over een ander medium of een interpretatie?

Wederhoor is, net als ‘relevantie’, een woord dat vaak valt in klachten over journalistiek, maar lang niet altijd is duidelijk wat het inhoudt. Soms lijkt het een synoniem voor een ‘reactie’ geven of zelfs ‘toestemming’: hoe durft u mijn woorden af te drukken zonder ‘wederhoor’?

In feite is wederhoor het vragen van een weerwoord op beschuldigingen; dat is verplicht wanneer iemand wordt beticht van strafbare feiten of ander ernstig wangedrag, maar in de regel is het niet nodig bij algemeen bekende feiten, persoonlijke interpretaties of meningen. Al kan ook dan een reactie vragen vaak verstandig zijn; je weet nooit wat het oplevert.

Waar wederhoor niet had mogen ontbreken was in een Media-artikel over de Oegandese klimaatactivist Vanessa Nakate. Het persbureau Associated Press had haar – de enige zwarte vrouw in het gezelschap – geknipt uit een groepsfoto met andere activisten, onder wie Gretha Thunberg. Schandaal! Logisch, mensen uit foto’s knippen is manipulatief én explosief. Trotskisten weten het al sinds hun naamgever om ideologische redenen werd uitgegumd naast kameraad Lenin.

Maar een lezer die het verder „een prima artikel” vond, vroeg zich af: wat had AP bewogen? Uitleg ontbrak in het uitvoerige artikel. Terechte vraag – tenzij je het antwoord evident vindt. De krant sprak van een „racistische ervaring” – het effect was immers uitsluiting van een zwarte vrouw. Maar juist door dat laakbare effect ben je ook benieuwd wat de dader erover te zeggen heeft.

Navraag leert dat de reactie van AP (het persbureau legde uit dat de foto ‘compositorisch’ was bewerkt om het accent meer op Thunberg te leggen, betuigde daarna in het openbaar spijt en zei de staf bij te scholen) na enige twijfel niet was opgenomen als niet relevant voor het verhaal. Maar als lezer, niet bekend met de zaak, wil je het weten. Dat vinden achteraf ook de auteur en Media-redactie. Temeer omdat dit een omslagverhaal was, met de foto in het hart (en de naam van de fotograaf erbij vermeld).

Ook bij een pijnlijke gebeurtenis kan het van belang zijn twee kanten van het verhaal te horen. In dezelfde bijlage stond een interview met oud-topambtenaar Roel in ’t Veld, die vertelde hoe hij in 2007 na een heetgebakerde woordenwisseling de filosoof Ad Verbrugge fysiek was aangevlogen. Hier slaat de fantasie van de lezer (althans de mijne) op hol: een gesoigneerde oud-onderwijshervormer die een noeste denker van de VU aan zijn stropdas trekt? In de verte hoorde ik de beginmuziek van High Noon.

Maar ter zake: de interviewer benaderde ook Verbrugge, die liet weten dat hij blijkbaar (in elk geval verbaal) „een gevoelige plek had geraakt” bij zijn opponent. Goed dat de lezer zo beide kanten van het incident kreeg. Voor nadere details is het nu wachten op memoires – of op de film.

Over interviews gesproken: enkele lezers hadden kritiek op twee zaterdagse interviews, die met oud-FARC-strijder Tanja Nijmeijer en oud-psychiater Bram Bakker, beiden ondervraagd naar aanleiding van autobiografische boeken. Nou ja, ondervraagd: er was in een brief respect voor Nijmeijer, maar volgens andere lezers kregen beiden, bekend én omstreden, veel te weinig tegenspraak. Bijvoorbeeld over het geweld van de FARC (Nijmeijer) of over de oude tuchtzaken tegen hem (Bakker) die stilletjes in een kader bij het interview stonden te wachten. En waarom was er geen wederhoor verleend?

Dat laatste was niet geboden, er vielen niet met naam en toenaam beschuldigingen. Wat meer weerwerk wél, want beiden kregen inderdaad veel ruimte om zichzelf uit te leggen. De interviewer van Bakker wilde het vooral hebben over diens afscheid van het vak, zegt hij – maar dan hadden ook die tuchtzaken aan bod kunnen komen. Nijmeijer (ook te beluisteren in een podcast) sprak nog wel over de slachtoffers en „humanitaire kosten” van haar strijd.

En waar was het wederhoor van de Rotterdamse politie, vroeg een lezer? In Opinie & Debat werd de korpschef in een hybride ooggetuigenverslag annex opiniestuk beticht van „leugens” over het geweld bij de recente woondemonstratie in de stad. Vergt dat geen wederhoor? De politie kreeg er in columns al van langs, dat werd „activisme”.

Ook een goede vraag. Nu hád de politie al wel zijn zegje kunnen doen in NRC, op de Binnenland-pagina’s. Maar één ding had pijnlijk ontbroken: eigen verslaggeving ter plaatse. NRC was niet bij dat woonprotest. Ook niet bij het klimaatprotest in Den Haag (waar twee journalisten werden aangehouden). Doet dat ertoe? Ja. Fun fact: het eerste nieuws van de Watergate-inbraak werd in 1972 vanaf de plaats delict naar The Washington Post doorgebeld door Alfred E. Lewis. Wie? De politieverslaggever van de krant.

Waarom de krant ergens niet bij is, is altijd wel verklaarbaar. Drukte, prioriteiten, projecten. Maar toch: in de Rotterdamse controverse moet de lezer het nu doen met botsende versies achteraf. Een grondige, feitelijke reconstructie kan mogelijk nog helpen.

Anders blijf je bezig met wederhoor.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.