Opinie

Het kabinet moet het eerlijke verhaal vertellen: corona kan nog jaren onder ons blijven

Nieuwe coronamaatregelen

Commentaar

Vaccinerend knokt de samenleving zich uit de crisis: dat was steeds de belofte. Nu blijkt dat een land met een zeer hoge vaccinatiegraad, een van de hoogste van de EU, nog steeds in de problemen kan raken. Zelfs zozeer dat er nu ‘lockdown-achtige maatregelen’ nodig zijn. Voor veel burgers zal die boodschap moeilijk te verteren of te begrijpen zijn. Het ging de laatste tijd vaak over de vraag hoe het vertrouwen van de ongevaccineerde burger alsnog kan worden gewonnen; over het gevaar van polarisatie in de samenleving. Het nieuwe gevaar is dat het vertrouwen van de overgrote meerderheid die zich wél liet vaccineren wordt verloren.

„Het is gewoon heel ingewikkeld”, zei demissionair premier Mark Rutte (VVD) vrijdagavond. Eerder, bij het begin van de crisis, zei hij iets soortgelijks: „We moeten met 50 procent van de kennis 100 procent van de beslissingen nemen.” Dat was toen te billijken, maar na anderhalf jaar niet meer. Ja, het virus blijft onvoorspelbaar, maar er hadden meer lessen getrokken mogen worden. Zoals: versoepel niet te snel, ook niet bij een aantrekkelijk laag aantal besmettingen. Maatregelen herinvoeren is moeilijker dan ze afschaffen. Een andere, stelselmatig genegeerde les: maak het niet mooier dan het is. Niet alleen de besmettingscijfers nemen exponentieel toe. Ook de overmoed kookt meteen over, zodra de cijfers weer de goede kant op bewegen.

Telkens wekt het kabinet de indruk dat het ‘oude normaal’ binnen handbereik is. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zei vrijdag dat Nederland „tien kilometer” extra moet rennen, maar dan is de „marathon” ook echt voorbij. Was het maar zo: al in september waarschuwden de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) dat de politiek zich ook op minder positieve scenario’s moet voorbereiden. Nederland en de rest van de wereld moeten waarschijnlijk nog jarenlang met corona en de gevolgen daarvan leven. In vier van de vijf scenario’s die de WRR en KNAW schetsen, blijven coronamaatregelen nodig. Dát is het eerlijke verhaal. Wees daar duidelijk over. Vertel de bevolking niet alleen dat het op korte termijn lastig wordt, maar dat de kans groot is dat Sinterklaas, Kerst en Oud en Nieuw ook de komende jaren niet hetzelfde zullen zijn. Uiteindelijk kan alleen op die manier grotere teleurstelling worden voorkomen.

Lees ook: Hoe de adviseurs van het kabinet hopen dat er ditmaal wél wordt geluisterd

De vraag is ook of het kabinet de prioriteiten op orde heeft. Nederland, bleek deze week, wil zich diplomatiek gaan bemoeien met het Oostenrijkse coronabeleid: dat is zo streng dat de wintersport voor Nederlanders in gevaar komt. De Jonge zei deze week dat het „ingewikkeld” is als elk EU-land iets anders doet. Uit een Nederlandse mond klinkt dat onwaarachtig: terwijl Europa mondkapjes bleef dragen, schafte Den Haag ze af, en het was niet de enige keer in de coronacrisis dat Nederland deed alsof het een eiland is. Bovendien is wintersport moeilijk te zien als een zwaarwegend publiek belang.

Vooral verontrustend is het ontbreken van de lange termijn in het coronabeleid. In de eerste fase kon worden betoogd dat de zorg niet voorbereid was, maar waar zijn de initiatieven om de ziekenhuizen en IC’s coronabestendig te maken? Ze zijn er niet of onvoldoende. Ook na anderhalf jaar is het wachten op een plan dat de zorg weer aantrekkelijk maakt. Betere salarissen, gunstige secundaire arbeidsvoorwaarden of wat er verder ook nodig is om de leegloop tegen te gaan. Dit probleem speelde vorig jaar. Het speelt nu. En ook volgend jaar. Dat oplossen vergt geld, maar bovenal visie. Met een versterkt zorgsysteem was de maatschappelijke impact van corona nu mogelijk al kleiner geweest. De prijs voor het gebrek aan initiatief en visie wordt steeds hoger. Het betekent dat de samenleving steeds weer overvallen wordt en niet goed voorbereid is, praktisch noch mentaal. Dat de QR-samenleving, bedoeld als tijdelijk noodverband, sluipenderwijs een permanent karakter begint te krijgen. En dat er nu tóch weer moet worden nagedacht over het uitsluiten van bepaalde groepen (‘2G’).

Lees ook: 2G-coronabeleid is een ‘moeilijk verhaal’, ook in Nederland

Het demissionaire kabinet heeft de neiging om het iedereen, tot aan de wintersporters toe, naar de zin te willen maken, maar in crisistijd moeten politici gewoon vertellen waar het op staat. Natuurlijk moet er ook nu een beroep worden gedaan op ongevaccineerden om „de solidaire keuze” te maken, zoals De Jonge het vrijdag zei. Dat ontslaat het kabinet niet van de plicht om zich voor te bereiden op het – zeer realistische – scenario dat een te groot deel van de bevolking uiteindelijk niet meedoet. Rutte zei vrijdag dat het draait om de vraag: wat kan ‘ik’, als burger, nog extra doen? De vraag wat het kabinet zélf moet doen is op dit moment minstens zo belangrijk.