Beperkingen als voorbode van 2G

Coronacijfers De komende drie weken gelden toch weer beperkende maatregelen. Daarna moet de coronapas nog strengere regels voorkomen. Gaat dat lukken?

Druk op zorg door corona

Druk op zorg door corona

De horeca vanaf 20.00 uur dicht, maximaal vier personen thuis welkom en verplicht anderhalve meter afstand – zulke maatregelen waren toch niet meer nodig? Het kabinet en het OMT hoopten in september het coronavirus in de hand te kunnen houden met een hoge vaccinatiegraad en coronatoegangsbewijzen, die de kans op besmettingen moesten verkleinen. Maar dat blijkt niet genoeg te zijn.

Van de coronapas wordt evenwel geen afscheid genomen. Na het maatregelenpakket dat vrijdagavond werd aangekondigd en vooralsnog drie weken moet gaan duren, moet het zelfs een van de belangrijkste maatregelen worden om, zo zei demissionair premier Mark Rutte (VVD) vrijdagavond, het virus „te vertragen”.

Het kabinet wil het coronatoegangsbewijs in de meeste detailhandel – essentiële winkels zijn uitgezonderd – en pretparken en dierentuinen verplichten. Daarnaast moeten ondernemers kunnen kiezen om een 2G-beleid in te voeren. Een negatief testbewijs is dan niet langer een geldig toegangsbewijs. Daarvoor is een wetswijziging nodig. Het is de vraag is of de Tweede Kamer daarmee zal instemmen.

„De besmettingen lopen heel snel en heel erg hoog op de laatste weken”, zegt epidemioloog Carl Moons van het UMC Utrecht. „Zelfs tot ongekende hoogten, ondanks de inzet van het coronatoegangsbewijssysteem.” Of dat aan de coronapas lag, de handhaving of de gevolgen van de versoepelingen is niet zomaar te zeggen. „We hebben te maken met een snel verspreidend virus, niet iedereen is gevaccineerd en het coronapassysteem is niet waterdicht. Heel veel dingen mochten gewoon weer zonder mondkapjes en zonder anderhalve meter. Op plaatsen waar wel een coronatoegangsbewijs verplicht is, kunnen gevaccineerden helaas ook nog steeds het virus onbewust doorgeven. Het enige is dat zij er niet zo snel meer heel ziek van worden. Maar ze kunnen zeker nog besmet worden en andere besmetten.”

Met het huidige aantal infecties – donderdag en vrijdag werden ruim 16.000 positieve tests gemeld bij het RIVM, niet eerder waren het er zoveel – is er ook met de coronapas geen houden aan. Die maatregel remt het aantal besmettingen wel, maar voorkomt niet alle infecties. En als het aantal besmettelijke mensen zo hoog is, wordt ook de kans op besmettingen op een locatie met een coronapas aanzienlijk.

Het mes van een 2G-beleid snijdt aan twee kanten: een negatief testresultaat is volgens Moons „een heel tijdelijk effect”, want de uitslag is afhankelijk van wanneer iemand zich laat testen. Iemand die negatief test kan „een dag later net zo goed positief testen”. Tegelijkertijd loopt een persoon die negatief testte en verder dus geen bescherming tegen het virus heeft, veel meer kans om het coronavirus op te lopen.

Om de strengere versie van het toegangsbewijs een kans te geven, moet het aantal besmettingen naar beneden. Door de komende drie weken een streep te zetten door sportwedstrijden en evenementen waar veel mensen samenkomen, worden besmettingen – bij zowel gevaccineerden als ongevaccineerden – voorkomen. Als het aantal besmettingen lager is, heeft de strengere coronapas een betere kans.

De vraag is of het aantal infecties in drie weken tijd ver genoeg kan worden teruggebracht. De coronapas kon de huidige golf ook niet voorkomen, terwijl de cijfers toen veel lager waren. Er werden begin september bijvoorbeeld elke dag zo’n 35 Covid-patiënten op de verpleegafdeling van het ziekenhuis opgenomen. Dat zijn er inmiddels zo’n 185.

Reproductiegetal

Dat aantal loopt de komende weken waarschijnlijk nog verder op, omdat maatregelen pas na ongeveer twee weken effect hebben op het aantal ziekenhuisopnames. Met het groeitempo van de afgelopen week komen we op ruim 250 ziekenhuisopnames per dag op het hoogtepunt van deze golf. Moons: „Tot en met in ieder geval vrijdag vindt die verspreiding nog plaats zoals die de afgelopen weken heeft plaatsgevonden. Die moeten nog allemaal ziek worden – als ze ziek worden, tenminste. Je zal na twee weken wel een effect zien, maar eerder een trend dan al een echte daling.”

Het gaat waarschijnlijk langer duren voordat het aantal opnames weer op het niveau ligt van september, toen de coronapas in de horeca werd ingezet. Daarin speelt het reproductiegetal R een belangrijke rol – het aantal mensen dat één besmet persoon aansteekt. Boven de 1 groeit de epidemie, daaronder neemt die af. Vorige winter lukte het met strenge maatregelen nauwelijks om de R rond de 0,8 te krijgen. Stel dat dat wel lukt met deze maatregelen, dan halveert het aantal besmettingen, en in theorie daarmee het aantal ziekenhuispatiënten, elke twee weken. Na zes weken, drie halveringen later, zou het aantal nieuwe opnames op zo’n dertig per dag liggen.

Blijft het deze keer wel bij strenge maatregelen voor een relatief korte periode? Het zou niet de eerste keer zijn dat een maatregelenpakket langer duurt dan vooraf aangekondigd. De avondklok die begin dit jaar gold, zou voor twee weken gelden. Uiteindelijk was die er drie maanden.