Foto Daniel Niessen

‘Bijna alles wat we kopen wordt ooit afval, dus begint het bij minder kopen’

Anders kopen Elisah Pals leeft afvalvrij, onder andere door minder te consumeren. „Ik wil het systeem niet de rug toekeren, ik wil het veranderen.”

Tijdens een vakantie op een afgelegen strand, ergens langs de kust van Colombia, drong de ernst van de situatie pas echt goed door tot Elisah Pals (37). Zo ver ze kon zien, lag er afval op het strand, in de branding en in de zee. Plastic afval, afkomstig uit landen zoals de onze, op een strand ver van de bewoonde wereld. „Toen besefte ik hoe ver afval zich verspreidt.”

Ze was al langer bezig met minder afval produceren. Het bewuster leven begon in 2015, met een klein boekje, dat uitlegt wat de verschillende E-nummers betekenen. „Elk jaar stel ik mezelf een doel, dat jaar was het gezonder en natuurlijker eten.” Ze voelde zich fitter, maar het jaar bracht haar ook iets anders: ze realiseerde zich dat minder bewerkt eten gepaard gaat met minder afval. Het eten uit de groentetuin van haar vader was niet verpakt, op de markt is het makkelijk om je eigen verpakking mee te nemen. „Ik liet die constatering terloops vallen bij een vriendin. Zij gaf me het boek Zero Waste Home, van Bea Johnson.”

Het doel voor 2016: afvalvrij leven.

De aandacht voor de zero waste-filosofie lijkt te groeien, hoewel harde cijfers ontbreken. Toch zijn er inmiddels diverse podcasts over het onderwerp, er komen steeds meer boeken, en het aantal volgers van de diverse Instagram- en Facebookaccounts over het onderwerp neemt toe. Eén van die accounts is opgericht door Elisah Pals. Op dat strand in Colombia realiseerde ze zich dat ze groter moest denken, voorbij haar eigen vuilnisbak. In 2018 startte ze Zero Waste Nederland, dat nu over verschillende kanalen 60.000 volgers heeft, en een eigen website. Het is vooral een platform, dat wil „inspireren en motiveren”, zowel aan de kant van de maker als de koper.

Vooral de zogeheten ‘Plastic Attack’, een actie die wereldwijd wordt georganiseerd, werd door de media opgepikt. „We gingen met een groep boodschappen doen en lieten de plastic verpakkingen achter in de supermarkt.”

Elisah Pals: „Ik wil het systeem niet de rug toekeren, ik wil het veranderen.”Foto Daniel Niessen

Ook de raamsticker ‘Neem gerust je eigen verpakking mee’, voor op winkelruiten, genereerde aandacht. Er zijn nu 7.000 winkels met zo’n sticker, waaronder grote winkels als Albert Heijn en Jumbo. Mede aan de hand van die stickers worden de ‘zero waste tours’ georganiseerd – een soort excursies onder leiding van een gids waarin geïnteresseerden kunnen leren afvalvrij boodschappen te doen in hun eigen stad.

Zero Waste Nederland lanceerde net een nieuwe raamsticker: ‘Wasbaar welkom’, voor kinderdagverblijven die ouders die het liefst wasbare luiers voor hun kinderen gebruiken, willen bijstaan. Elisa Pals: „Helaas voelen veel ouders zich bezwaard om hun kind met een wasbare luier naar het kinderdagverblijf te brengen. Dat is niet nodig, want veel kinderdagverblijven staan er wel degelijk voor open. En bij andere ouders wordt met deze sticker misschien een zaadje geplant.”

Lees ook deze aflevering van Spitsuur: ‘Niet iedereen hoeft zero waste te leven’.

Circulaire economie

Bijna alles wat we kopen wordt ooit afval, zegt ze. „Neem mascara. Zeg dat je elke drie maanden een nieuwe koopt. Het doosje gooi je weg, dat is afval. En na drie maanden is ook het tubetje leeg. Dan is het product zélf dus ook precies dat: afval.”

We zouden, vindt ze, moeten leven volgens het principe van refuse, reduce, reuse en recycle. Minder consumeren, verspillen en hebben, meer hergebruiken en recyclen, in die volgorde. „We moeten naar een circulaire economie toe, en die begint bij minder kopen.” Zelf heeft ze een moestuin, woont ze klein, met weinig spullen. „Met kinderen zou dit misschien lastiger zijn, maar mijn enige kinderwens is om er geen te krijgen, dus dat scheelt.”

Foto Daniel Niessen
Foto Daniel Niessen
Foto’s Daniel Niessen

Ze nam in 2016 acht maanden de tijd om haar leven te herstructureren en haar huis te ontdoen van alles wat ze niet nodig had en afval opleverde. Op het moment dat haar fles shampoo leeg was, verving ze deze niet en ging ze op zoek naar een afvalvrij alternatief, zoals een blok haarzeep. Ze kocht nagenoeg niks nieuws, leerde kleding repareren en zelf tandpasta maken. Nieuwe kleding heeft ze al ruim vijf jaar niet gekocht. „Natuurlijk was dat in het begin soms lastig. We worden constant geconfronteerd met wat we moeten willen hébben, wat we zouden moeten kopen.”

Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij producenten, bij retailers, bij de overheid, zegt ze. Daar moet het verschil vandaan komen. „Ik heb maanden mijn hoofd gebroken over hoe ik een pleister zelf kon maken, en gezocht naar composteerbare alternatieven. Maar hoe vaak gebruik je een pleister? Ik doe jaren met een doosje.” Dus daar gaat de winst niet zitten. „Het is zonde om op microniveau te kijken naar wat beter kan, als er in het grote geheel nog zoveel moet veranderen.”

En dus is ze niet alleen bezig met mascara en een moestuin, maar heeft ze ook contacten bij grote bedrijven en lobbyt ze op verschillende niveau’s voor een ander beleid. „Van gemeente tot supermarkt.”

Koopvee

De Nederlander produceert jaarlijks ongeveer 500 kilo afval en gebruikt gemiddeld 3,5 keer wat de aarde per jaar aan grondstoffen per persoon te geven heeft, rekent ze voor. Zelf heeft ze een verbruik van 1,4, en als ze haar auto wegdoet, wordt dat 0,8. Haar auto, een tweedehands hybride Toyota, gebruikt ze nauwelijks, vliegen doet ze sinds Colombia helemaal niet meer. Haar verbruik berekende ze aan de hand van de Mijn Verborgen Impact-calculator van Babette Porcelijn. „Ons wordt aangeleerd dat we altijd en overal directe bevrediging kunnen hebben door te kopen. We kunnen zelfs binnen tien minuten een pot pindakaas thuisbezorgd krijgen.”

Maar we kunnen óók andere keuzes maken. Een langzamer leven, vrij van door de markt opgelegde opsmuk. „Ik ben geen consument. Als consument ben je niets anders dan koopvee, dat weiger ik te accepteren. Ik ben meer dan dat, meer dan mijn portemonnee.”

Ik ben vrijer, lichter. Deze manier van leven levert me zowel geld op, als tijd

Elisah Pals

Het is ons aangeleerd dat we voor een gevoel van eigenwaarde producten moeten hebben en kopen, „dat we het waard zijn”. Maar eigenwaarde zit in heel andere dingen, heeft ze geleerd. „Mensen die zichzelf goed genoeg vinden, intrinsiek zelfverzekerd zijn, dat is de doodsteek voor de commercie.”

Met Zero Waste Nederland probeert ze anderen te inspireren ook zo te denken. „Vanuit vriendelijkheid en compassie, dat is het enige dat werkt.” Haar achtergrond in de psychologie zet ze in om bij mensen een gedachteverandering tot stand te brengen. „Goed gedrag aanmoedigen, slecht gedrag negeren en het goede voorbeeld geven.” Ze houdt lezingen bij bedrijven en op scholen en lobbyt „voor de goede zaak”.

Dat laatste is een lastig businessmodel. Ze wil mensen stimuleren mínder te consumeren en dat staat lijnrecht tegenover de belangen van bedrijven. „Wat ik doe is van grote waarde, maar niet in het huidige economische systeem. Ons economische systeem is kapot. Als je bedenkt dat een volwassen boom alleen iets waard is als hij omgehakt en verkocht kan worden, dan begrijp je de essentie van wat er mis is. Het moet anders.”

In tegenstelling tot wat veel mensen denken over afvalvrij leven, heeft het haar veel gebracht, in plaats van gekost. „Ik ben vrijer, lichter. Deze manier van leven levert me zowel geld op, als tijd.” Neem nog een keer dat voorbeeld van de mascara. Uit de badkamer pakt ze een glazen potje. „En dit is een oud tubetje met een borsteltje dat ik heb bewaard van de laatste keer dat ik mascara heb gekocht, een jaar of vier geleden.”

Ze draait het glazen potje open. „Norrit, paar druppels vitamine E-olie, een klein beetje geraspte zeep en wat water. Bederft nooit en ik doe er al drie jaar mee.” En dat voor zo’n 3 euro. „Daarbij hoef ik ook niet meer elke paar maanden nieuwe mascara te kopen.” Hopelijk zijn het dit soort stappen die andere mensen ook willen zetten. „Ik wil het systeem niet de rug toekeren, ik wil het veranderen.”