Opinie

Mensensmokkelaar Loekasjenko verdient een arrestatiebevel

Grenscrisis Polen

Commentaar

Het cynisme van de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko blijkt peilloos. Sinds enkele dagen zitten nog veel meer migranten klem in het ’s nachts ijskoude grensgebied tussen Wit-Rusland en Polen. Pionnen in een misselijkmakend machtsspel waarmee Loekasjenko begon na EU-sancties tegen zijn land. Die waren ingesteld na een ándere verbijsterende actie, het kapen van een Ryanair-toestel om een dissident te kunnen arresteren. Eerder dit jaar begon Loekasjenko met het ophalen van migranten, onder meer uit het Midden-Oosten, om die vervolgens naar de EU-buitengrenzen van Litouwen en Polen te sturen, met de bedoeling ze er ook overheen te duwen. Deze week kwam deze perfide praktijk, waarbij ook al doden zijn gevallen, in een stroomversnelling toen migranten opeens met duizenden tegelijk kwamen. Aan de overkant van de grens heeft Polen 15.000 militairen samengetrokken.

Loekasjenko speelt met mensenlevens en met vuur. Hij heeft zich ontpopt als een genadeloze mensensmokkelaar. Migranten worden aangemoedigd of onder druk gezet om gaten te slaan in de grens, door met omgekapte bomen prikkeldraadversperringen plat te slaan of door met betonscharen gaten te knippen in het hekwerk dat de Poolse autoriteiten daar recent hebben geplaatst. In zo’n explosieve situatie is het te hopen dat iedereen het hoofd koel houdt.

Dat moet ook gebeuren bij de behandeling van de mensen, inclusief kinderen, die nu in het bos onder mensonterende omstandigheden vastzitten. De verleiding bestaat om ‘eigen schuld, dikke bult’ te roepen. Hadden ze niet kunnen weten dat Loekasjenko niet het beste met ze voor heeft? Waren ze echt op de vlucht voor oorlog of geweld? Het soort vragen ook dat bij elke asielprocedure gesteld zou kunnen worden. Dat laat onverlet dat EU-landen, ook Polen, via internationale verdragen verplicht zijn om mensen die om asiel vragen toegang te geven. Of ze het ook krijgen, is een tweede, maar de eerste reflex moet zijn om mensen in nood - en daar gaat het in deze situatie om - te helpen. Dat Loekasjenko de internationale rechtsorde compleet aan zijn laars lapt is al erg genoeg. De EU moet zich daar niet toe verlagen.

Het Poolse beleid roept dan ook vragen op. Doordat in het grensgebied de noodtoestand is uitgeroepen, hebben hulpverleners en journalisten er geen toegang. De schokkende beelden uit het gebied kunnen niet onafhankelijk geverifieerd worden. Sterker: ze zijn afkomstig van een regering die actief zaagt aan de poten van de rechtsstaat en de staatsmedia beheerst. Er zijn signalen dat Polen zich schuldig maakt aan het terugduwen van migranten, en ook dat zou in strijd zijn met het internationale recht. Ja, de EU moet in deze extreem moeilijke situatie solidair zijn met Polen, maar zij moet ook transparantie blijven eisen.

Richting Wit-Rusland moet de EU de druk opvoeren met nieuwe sancties. De sanctielijst met beleidsmakers moet worden uitgebreid. Als alles erop wijst dat Loekasjenko een mensensmokkelaar is, dan is het ook de hoogste tijd voor een internationaal aanhoudingsbevel tegen de dictator, die nu meer doet dan alleen zijn eigen bevolking onder de duim houden. Vliegmaatschappijen die de mensensmokkel direct of indirect faciliteren, moeten hard worden aangepakt. Dat Rusland zulke praktijken goedpraat, zou eveneens te denken moeten geven. Wellicht is dat ook het enige positieve: dat de traditioneel sterke verdeeldheid binnen de EU over het te voeren Ruslandbeleid na zoveel cynisme weer wat kleiner kan worden.