Bijna overal in Europa is er al een boostercampagne, waarom nog niet in Nederland?

Coronacrisis Veel Europese landen ‘boosteren’ al, maar Nederland heeft voor de voorbereidingen nog weken nodig. Van alle kanten neemt de druk op het kabinet om zo snel mogelijk derde prikken te zetten nu toe.

Verschillende landen zijn begonnen met het zetten van extra vaccinaties. Zoals in de VS, de Amerikaanse vicepresident Kamala Harris krijgt een booster.
Verschillende landen zijn begonnen met het zetten van extra vaccinaties. Zoals in de VS, de Amerikaanse vicepresident Kamala Harris krijgt een booster. Foto AFP

Het voelt als een flashback naar bijna een jaar geleden, toen Nederland als een van de laatste landen in Europa begon met vaccineren. Nu gebeurt precies hetzelfde, maar dan met het massaal zetten van derde ‘boosterprikken’. De Gezondheidsraad adviseerde demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) vorige week om 60-plussers, inwoners van zorginstellingen en zorgverleners die dat willen zo’n derde prik te geven. De Jonge nam dat besluit direct over, maar het zogenoemde ‘boosteren’ kan pas december beginnen: uitvoerende partijen als het RIVM, de GGD en verpleeghuizen hebben tijd nodig om de campagne voor te bereiden.

Lees ook: Iedereen kan straks een boosterprik krijgen - wat is daarvan het nut?

De Jonges uitleg dat vier tot zes weken voorbereidingstijd „een zeer reële termijn” was, leidde deze week tot moedeloze reacties in de Tweede Kamer en de zorg: waarom lag er geen plan klaar om direct te beginnen? PvdA-Kamerlid Attje Kuiken noemde het dinsdag „onbegrijpelijk” als je ziet in welke „coronachaos” Nederland weer is beland, met torenhoge besmettingscijfers en vastlopende ziekenhuizen.

De gang van zaken roept de vraag op of Nederland iets heeft geleerd van de fouten die eind vorig jaar werden gemaakt bij het opstarten van de vaccinatiecampagne. Nederland begon toen weken later dan andere Europese landen met massaal vaccineren, terwijl – net als nu – miljoenen vaccins op voorraad lagen. Volgens De Jonge omdat de voorbereiding „zorgvuldig” moest verlopen. De werkelijke reden was dat de GGD te laat door de minister was gevraagd locaties in te richten en personeel te werven.

Nu lijkt hetzelfde aan de hand. In een advies uit september riep de Gezondheidsraad het kabinet al op „te anticiperen” op een boostercampagne. De Jonges ministerie liet NRC eind september weten dat „de GGD paraat staat een eventuele booster uit te kunnen rollen”, maar pas vorige week kreeg de GGD daarvoor van het ministerie te horen welke doelgroepen zij dit keer moesten vaccineren. Het gevolg is dat er nog weken nodig zijn om te beginnen met prikken. Volgens het ministerie konden de GGD’s geen mensen aannemen „voor een klus die er nog niet is”.

De Britse premier Boris Jonhson begroet een gevaccineerde. Foto AFP

De GGD’s zelf geven gemengde signalen af. De GGD Utrecht zei woensdag tegen de NOS al snel te kunnen starten, een woordvoerder van de koepelorganisatie GGD GHOR zegt dat veel GGD’s nog zaken moeten regelen. Pas vorige week werd duidelijk welke groepen de GGD precies moet vaccineren. Het gaat om de 80-plussers, maar bijvoorbeeld ook inwoners van zorginstellingen zonder eigen medici. „We zijn daarvoor van alles aan het regelen, zoals extra ondersteuning voor 80-plussers op locatie. En vergeet niet: los van de 837.000 80-plussers, gaat de totale gezamenlijke landelijke campagne over vier miljoen mensen.”

Het RIVM heeft ook tijd nodig om uitnodigingsbrieven te versturen, volgens de woordvoerder van de GGD zullen die vanaf 23 november op de deurmat landen. Tot enkele weken geleden was 6 december nog „een logisch moment” om te starten met het toedienen van boosterprikken, zegt de GGD-woordvoerder. Eerder ‘boosteren’ zou het vaccineren met de jaarlijkse griepprik doorkruisen, zeker in de oudere leeftijdsgroepen. Volgens richtlijnen van het RIVM moet er minstens een week tussen een griepprik en een coronavaccinatie zitten.

Geen dag te verliezen

In de zorg zien ze kostbare weken verloren gaan. Dinsdag riepen vijf vastgelopen Limburgse ziekenhuizen al op tot het versneld toedienen van de boosterprikken aan zorgpersoneel en oudere en kwetsbare patiënten om de druk op de zorg te verlichten. „Alle omringende landen zijn hier inmiddels mee begonnen”, luidde de noodkreet. „Er is geen dag te verliezen!” Woensdag meldden ook werkgeversorganisaties zich. „Keer op keer lopen we achter de feiten aan”, zeiden VNO-NCW en MKB-Nederland in een gezamenlijke verklaring. „Vorig jaar waren we eerst te laat met testen, daarna met vaccineren en nu weer met de aanschaf van COVID-medicatie en de boosterprik.”

Het Verenigd Koninkrijk begon half september al met het toedienen van boosters aan 50-plussers. Daar zijn inmiddels zo’n 7,5 miljoen inentingen gezet. Zweden, Duitsland, Italië en Oostenrijk bieden ook al boosters aan. Woensdag maakte de Belgische regering bekend voorbereidingen te treffen om iedereen volgend jaar nog een inenting te geven. Gevaccineerde Belgen die het Janssen-vaccin kregen mogen in december al een booster halen, omdat de voorgeschreven enkele dosis na verloop van tijd niet meer voldoende bescherming biedt. Minister De Jonge vroeg de Gezondheidsraad woensdag om een spoedadvies over de kwestie. Mogelijk moeten ontvangers van het Janssen-vaccin toegevoegd worden aan de groep die eerder een booster toegediend krijgt.

Dat Nederland niet paraat staat om snel boosterprikken te zetten kan ook komen doordat de Gezondheidsraad, de belangrijkste adviseur van De Jonge als het om de vaccinatiestrategie gaat, de noodzaak ervan lang relativeerde. In het advies uit september noemde de raad boosters voor 60-plussers nog „niet nodig”. De raad schreef vorige week ook dat boosteren „op dit moment een relatief beperkt effect zal hebben op het aantal besmettingen” en dat er op dit moment „geen onderbouwing” is dat boosteren de virusverspreiding snel afremt. De Jonge zei daarom deze week dat „we op tijd zijn met uit voorzorg die boosterprik te zetten, voordat we daadwerkelijk zien dat de immuniteit aan het afnemen is”.

‘Kwestie van gezond boerenverstand’

Volgens hoogleraar vaccinologie Cécile van Els (Universiteit Utrecht en RIVM) is zo snel mogelijk gaan boosteren van kwetsbaren en zorgpersoneel „een kwestie van gezond boerenverstand”. Met de huidige hoge viruscirculatie is de kans op zogeheten ‘doorbraak-infecties’ bij gevaccineerden groter. „Als mensen sneller meer immuniteit hebben, is de kans op die doorbraakinfecties kleiner. Al een week na de booster schieten de antistoffen omhoog. Dus hoe eerder je kunt beginnen, hoe beter.”

Lees ook: Houdt de vaccinmuur tegen corona nog altijd goed stand?

Volgens het huidige plan voor de boostercampagne krijgt eerst de groep 80-plussers een extra dosis aangeboden – ruim 800.000 mensen. Ook zorgpersoneel met direct patiëntencontact – zo’n 700.000 mensen – kan in december een prik halen. In januari kan daarna de groep van 3,4 miljoen 60- tot 79-jarigen een booster halen, waarna de rest van de bevolking volgt. Hoe lang dat gaat duren, kan het ministerie van Volksgezondheid nog niet voorspellen.

Aangespoord door de Kamer proberen minister De Jonge, de GGD’s en het RIVM de startdatum van de boostercampagne te vervroegen. Een woordvoerder van De Jonge zegt dat vrijdag op de volgende persconferentie duidelijk moet worden „of het op een zorgvuldige manier sneller kan dan 6 december”.

De Servische president Aleksandar Vucic krijgt een extra prik. Foto AFP